සහාය
www.wiki-data.si-lk.nina.az
ස ම බ බ ව z ɪ m ˈ b ɑː b w eɪ ʔ w i pronunciation zi ᵐba ɓwe න ල වශය න ස ම බ බ ව ජනරජය දක ණ අප ර ක ව දක ණ අප ර ක වට ම ය ම ව ප හ ට ස ම බ ස සහ ල ම ප ප ග ග අතර ග ඩබ ම සහ ත රටක බ ට ස ව න න ර ත ද ස න උත ර න ස ම බ ය ව සහ න ග නහ ර න ම ස ම බ ක ප හ ට ඇත අගන වර සහ ව ශ ලතම නගරය හර ර වන අතර ද වන ව ශ ලතම නගරය බ ලව ය ය ස ම බ බ ව ජනරජයFlag Coat of armsඋද ය ග ප ඨය සමග ය න දහස ව ඩ ජ ත ක ග ය ස ම බ බ ව ද ශයට ආශ ර ව ද ව ව source source Location of ස ම බ බ ව dark green අගන වරසහ ව ශ ලතම නගරයහර ර 17 49 45 S 31 03 08 E 17 82917 S 31 05222 E 17 82917 31 05222න ල භ ෂ ව ස ම බ බ ව භ ෂ ට ග 2017 99 38 අප ර ක න ප රධ න වශය න ෂ න සහ න ඩ බ ල 0 22 ස ම බ බ ව හ ස ද 0 18 වර ණවත 0 08 ආස ය න 0 02 ව නත 0 01 සඳහන කර න තආගම 2017 84 1 ක ර ස ත ය න ආගම 69 2 ර පරම ද ආගම 14 9 ව නත ක ර ස ත ය න න ක යන 10 2 ආගමක න ත4 5 සම ප රද ය ක ඇදහ ල 1 2 ව නත ස ම බ බ ව යන ස ම බ ව ච ක රජය ජන ධ පත එමර සන ම නන ගග ව උප ජන ධ පත ක න ස ටන ට න ච ව න ග ද වන උප ජන ධ පත ක ම බ ම හ ද ව යවස ථ ද යකයප ර ල ම න ත ව ස න ට සභ ව ජ ත ක සභ වඑක සත ර ජධ න ය න න දහස ඒකප ර ශ ව ක න දහස ප රක ශය ර ඩ ස ය ව 1965 න ව ම බර 11 ර ඩ ෂ ය ව1970 ම ර ත 2 ස ම බ බ ව ර ඩ ස ය ව1979 ජ න 1 ල න ක ස ටර හව ස ග ව ස ම1980 අප ර ල 18 වත මන ව යවස ථ ව2013 ම ය 15වර ග ප රම ණය සම ප ර ණ390 757 km2 150 872 sq mi 60 ව න ජලය 1ජනගහණය 2024 ජනව ර ඇස තම න ත ව16 868 409 2022 ජන ස ගණනය15 178 957 ජන ඝණත වය39 km2 101 0 sq mi දද න ක රශස 2023 ඇස තම න ත ව සම ප ර ණඇ ඩ බ ල යන 44 448 131 ව න ඒක ප ද ගලඇ ඩ 2 749 දද න න ම ක 2023 ඇස තම න ත ව සම ප ර ණඇ ඩ බ ල යන 32 424 106 ව න ඒක ප ද ගලඇ ඩ 2 005 ග න 2019 50 3 ඉහළම සද 2022 0 550 මධ යම 159 ව න ව යවහ ර ම දලස ම බ බ ව රන එක සත ජනපද ඩ ලරය දක ණ අප ර ක න ර න ඩ ව නත ම දල වර ගව ල කල පයUTC 2 මධ යම අප ර ක ව ව ල ව ද න ආක ත ද ද ම ම වවවවවමඇමත ම ක තය 2022 ස ගණනයට අන ව දළ වශය න ම ල යන 15 ක ජනගහනයක ස ට න රටක ස ම බ බ ව හ ව ශ ලතම ජනව ර ග ක කණ ඩ යම වන න ජනගහනය න 80 ක වන ෂ න වන අතර උත ර එන ඩබ ල සහ අන ක ත ක ඩ ස ළ ජ ත න ව ස ම බ බ ව ර ජ ය භ ෂ 16 ක ඇත අතර ඉ ග ර ස ෂ න සහ එන ඩ බ ල වඩ ත ප ද ව ස ම බ බ ව එක සත ජ ත න ග ස ව ධ නය දක ණ අප ර ක න ස වර ධන ප රජ ව සහ න ග නහ ර සහ දක ණ අප ර ක ව සඳහ ප ද ව ළඳප ල ස ම ජ කය ක 9 ව න ස යවස පටන එහ අවස න යකඩ ය ගය ද බන ට ජනත ව ජනව ර ග ක ෂ න බවට පත වන ඇත මහ ස ම බ බ ව නගර ර ජ යය ග ඩනඟ ගත හ 11 වන ස යවස වන ව ට නගර ර ජ යය ප රධ න අප ර ක න ව ළඳ මධ යස ථ නයක බවට පත ව නම ත 15 වන ස යවස ම ද භ ගය වන ව ට එය අත හ ර දමන ලද එත න ස ට ස ම බ බ ව ර ජධ න ය ස ථ ප ත කරන ලද අතර පස ව ර ස ව සහ ම ට ප අධ ර ජ යයන ප හ ට වන ලද ස ස ල ර ඩ ස හ බ ර ත න ය දක ණ අප ර ක න සම ගම 1890 ද මෂ න ලන ඩ සහ පස ව 1893 ම ටබ ල ලන ඩ ය ද ධය න පස ව ම ටබ ල ලන ඩ යටත කරගත ව ට ර ඩ ෂ ය කල පය ම ය ම කරන ලද 1923 ද දක ණ ර ඩ ෂ ය ව ස වය ප ලන බ ර ත න ය යටත ව ජ තයක ල ස ප හ ට ව මත සමඟ සම ගම ප ලනය අවසන ව ය 1965 ද ස ද ස ළ තර රජය ඒකප ර ශ ව කව න දහස ර ඩ ස ය ව ල ස ප රක ශයට පත කළ ය ර ජ යය ජ ත යන තර හ දකල ව සහ කළ ජ ත කව ද බලව ග සමඟ අව ර ද 15ක ගර ල ල ය ද ධයකට ම හ ණ ද න න ය ම ය 1980 අප ර ල ම සය ද ස ම බ බ ව ල ස ජ ර ස ව ර භ වය ස ථ ප ත කරන ලද ස ම ග ව ස මක න අවසන ව ය 1980 ද ර බට ම ග බ ස ම බ බ ව අගම ත බවට පත ව අතර ඔහ ග ZANU PF පක ෂය ස ද ස ළ තර ප ලනය අවසන ව ම න පස ප වත මහ ම ත වරණය න ජයග රහණය කළ අතර එත න ස ට රට ප රම ඛ පක ෂය ල ස පවත ඔහ 1987 ස ට ස ම බ බ ව ජන ධ පත ව ය රට ආරම භක ප ර ල ම න ත ක රමය ජන ධ පත ක රමයක බවට පර වර තනය ක ර ම න පස ව 2017 ද ඔහ ඉල ල අස වන ත ර ම ව ය ම ග බ ග ඒක ධ පත ප ලනය යටත ර ජ ය ආරක ෂක ය න ත රණය රට ත ළ ආධ පත යය ද ර අතර ප ල ල ව ප ත ර න ම නව හ ම කම කඩක ර ම වලට වගක ව ය ත ව ය 1997 ස ට 2008 දක ව ආර ථ කය ස ම බ බ ව ඩ ලරය හ ර ව නත ම දල වර ග භ ව තයට අවසර ද ම න පස ව ව ගවත වර ධනයක දක නට ල බ ණද ආර ථ කය අඛණ ඩ පහත ව ට මක සහ අවස න වසරවලද අධ උද ධමනය අත ව ඳ න ලද 2017 ද ඔහ ග රජයට ම න ම ස ම බ බ ව ශ ඝ රය න ප ර හ න ආර ථ කයට එර හ ව වසරක ප ර ප වත ව ර ධත ඉක බ ත ව ක මන ත රණයක ම ග බ ග ඉල ල අස ව මට හ ත ව ය එත න පටන එමර සන ම නන ගග ව ස ම බ බ ව ජන ධ පත වරය ල ස කටය ත කර ඇත න ර ක ත ය ස ම බ බ ව යන නම ප ම ණ න න රට ග න ක න ද ස න ප හ ට මධ යක ල න නගරයක ම ස ව න ග මහ ස ම බ බ ව සඳහ වන ෂ න ය ද ම න ව ව ධ න ය යන ද කක වචනය සම භවය ආමන ත රණය කරය බ හ ම ල ශ ර අන ව ස ම බ බ ව ව ය ත පන න ව ඇත ත dzimba dza mabwe ව ත න වන අතර එය ෂ න හ කර ග උපභ ෂ ව න ගල ග වල ල ස පර වර තනය කර ඇත dzimba imba හ බහ වචන න වස mabwe ibwe හ බහ වචන ගල කර ග භ ෂ ව කත කරන ෂ න ජනත ව න තන ම ස ව න ග පළ ත මහ ස ම බ බ ව අවට ජ වත ව ත ප ර ව ද ය ඥ ප ටර ග ර ල ක ක ය ස ට න න ස ම බ බ ව යන dzimba hwe හ ග ව ස ම ගත ස වර පයක න ය ජනය කරන බවය එහ ත ර ම ෂ න හ ස ස ර උපභ ෂ ව න ග රවන ය න ව ස යන නය ස ම න යය න ප රධ න න ග න ව ස හ ස හ න ග න සඳහන කරය ස ම බ බ ව කල න හ ඳ න ව ය දක ණ ර ඩ ෂ ය 1898 ර ඩ ෂ ය 1965 සහ ස ම බ බ ව ර ඩ ෂ ය 1979 ල ස න ජ ත ක ය ම පදයක ල ස ස ම බ බ ව ප රථම වරට ව ර ත ගත භ ව තය 1960 ස ට ආරම භ වන න කළ ජ ත කව ද මය කල ම ව ම ව ස න ක ස යක ල ස න ඔහ ග ස ම බ බ ව ජ ත ක පක ෂය 1961 ද එම නම න ල වශය න භ ව ත කළ ප රථමය බවට පත ව ය ර ඩ ෂ ය යන පදය බ ර ත න ය යටත ව ජ තකරණය ම ල ක උස ග න ව ම කර ව ස ස ල ර ඩ ස ග ව සගම න ව ය ත පන න ව ඇත අප ර ක න ජ ත කව ද න ව ස න එහ යටත ව ජ ත සම භවය සහ ව ය ජන න ස න ස ද ස ය ය ස ලක ම ව ම ට අන ව කළ ජ ත කව ද න 1960 ද රට සඳහ ව කල ප නමක ත ර ග න ම සඳහ ර ස ව මක ප ව ත ව අතර ඔහ ග ය ජන ව ස ම බ බ ව ක ර ය ත මක ව මට ප ර මත ශ බන සහ ම න ම ටප ව න නම ය ජන කළ ය ත ර ගත ය ද ම භ ව ත කරන න ක ස ද යන න ම ලද අප හ ද ල ව ය 1961 ද ම ව ම ව ස න ල යන ලද ල ප යක ස ම බ බ ව ලන තය ව ත ය ම කරය නම ත ස ම බ බ ව 1962 වන ව ට කළ ජ ත කව ද ව ය ප රය ස ම න යය න ක මත ය ද ම බවට පත ව මට ප රම ණවත ල ස ස ථ ප ත ව ය ස තල ය ද ධ සමය ද න දහස ල බ බ හ අප ර ක න රටවල ම න ස ම බ බ ව යන ජනව ර ග ක වශය න මධ යස ථ න මයක ස ම බ බ ව 80 කට ව ඩ සමජ ත ය ෂ න සහ ව ව ධ ප රද ශවල ඔව න ග ආධ පත යය දරන ජ ත ක ර ජ යයක ල ස ව ස තර කළ හ ක ක ක ත ක ද රට ව ව ද ත මක ය ආණ ඩ ක රම ව යවස ථ ව න භ ෂ 16ක ප ළ ග න ඇතත ඒව ය න ජ ත ක වශය න ව ළඳග න ඇත ත ෂ න සහ ඉ ග ර ස භ ෂ ද කක පමණ ෂ න එන ඩ බ ල ම න න ව ප සල වල බහ ලව උගන වන ල බ ස ම බ බ ව ට ම ට අමතරව ෂ න න වන ර ජ ය න යකය ක ක ස ද ස ට න ත ඉත හ සයප ර ව යටත ව ජ ත ය ගය මහ ස ම බ බ ව ක ළ ණ ප ර ව ද ය ව ර ත අන ව වර තම න ස ම බ බ ව ප ර ව ද ය ම නව ජන ව ස අවම වශය න වසර 500 000කට ප ර ව ය ස ම බ බ ව හ ම ල ම දන න ව ස යන බ හ ව ට ඊතල සහ ග හ ස ත වම වල උර මයක ඉත ර කළ ස න ජනය ව ය හ ක ය ආසන න වශය න වසර 2 000කට ප ර බන ට ව ය ප ත ය අතරත ර ප රථම බන ට කත කරන ග ව න ප ම ණ ය ය ප ර ට ෂ න භ ෂ කත කරන සම ජයන ප රථමය න මත ව ය ස ම බ බ ව උස බ ම කර ය මට ප ර 9 ව න ස යවස ම ද ල ම ප ප ග ග න ම නය ය ස ම බ බ ව ස න ව 10 ව න ස යවස පමණ ආරම භ ව පස ක ල න ෂ න ර ජ යවල ක න ද රස ථ නය බවට පත ව ය 10 වන ශතවර ෂය ම ල භ ගය ද ඉන ද ය න ස ගර ව රළ ත රය අර බ ව ළඳ න සමඟ ව ළඳ ම වර ධනය ව අතර 11 වන ස යවස ද ම ප ග බ ව ර ජධ න ය ද ය ණ ක ර මට උපක ර ව ය ම ය 13 ස ට 15 වන ශතවර ෂ වලද කල පය ආධ පත යය ද ර ෂ න ශ ෂ ට ච රය ප ර වග ම ය ව අතර මහ ස ම බ බ ව මස ව ග අසල සහ අන ක ත ක ඩ ස ථ නවල නටබ න මග න ස ක ෂ දරය ප රධ න ප ර ව ද ය භ ම ය අද ව ත ය ව යළ ගල ග හ න ර ම ණ ශ ල පයක භ ව ත කර ඇත ප ත ග ලය ස ට ප රථම ය ර ප ය ගව ෂකයන ප ම ණ න ව ට ස ම බ බ ව හ වර ධනය ව ත බ ව ළඳ ර ජ ය ම ල වක පළම ස ථ නය ම ප න ග බ ව ර ජධ න ය ව ය ම ම ර ජ යයන ර ද සහ ව ද ර සඳහ රන ඇත දළ සහ තඹ ව ළඳ ම කරන ලද 1220 වන ව ට ස ම බ බ ව ර ජධ න ය ම ප ග බ ව ග රහණය කර ගත ත ය ම ම ෂ න ර ජ යය ම ප ග බ ව ග ගල ග හ න ර ම ණ ශ ල පය මත තවද රටත ප ර පහද කර ප ළ ල ව ය 1450 ස ට 1760 දක ව ම ට ප ර ජධ න ය වත මන ස ම බ බ ව ප රද ශය ව ඩ ප රද ශයක සහ මධ යම ම ස ම බ ක හ ක ටස ප ලනය කළ ය එය ම ත ප අධ ර ජ යය ඇත ළ බ හ නම වල න හඳ න වන ලබන අතර ම ව න ම ත ප හ ම න ම ටප වග ම හ ම ටප ල සද හ ඳ න ව සහ අර බ සහ ප ත ග ලය සමඟ එහ උප යම ර ග ක ව ළඳ ම ර ග සඳහ ප රස ද ධ ව ය ප ත ග ස න ම ම බලප ම ඒක ධ ක ර ක ර මට උත ස හ කළ අතර 17 වන ස යවස ම ල භ ගය ද අධ ර ජ යය බ ඳ ව ට මට ආසන න ව ය ද ධ ම ල වක ආරම භ කරන ලද අභ යන තරය ය ර ප ය ප ම ණ ම ව ඩ ව මට ස ජ ප රත ච රයක ල ස නව ෂ න ර ජ යයක මත ව අතර එය ර ස ව අධ ර ජ යය ල ස හ ඳ න ව ස යවස ගණන වක ය ධමය ද ශප ලන ක සහ ආගම ක ස වර ධනය මත ව ශ ව සය තබම න ර ස ව අර ථය ව න ශ කරන නන 1683 ද ප ත ග ස න ස ම බ බ ව ස න ව න න රප හර න ලද 1821 ද පමණ ඛ ම ල ව ශය ස ල ජ නර ල ම ස ල ක ස ෂක රජ ට එර හ ව ස ර ථකව ක රල ගස ඔහ ග ම ව ශයක ප හ ට ව ගත ත ය එන ඩ බ ල ට ර න ස ව ල ව ත උත ර ද සට සටන කළ අතර ඔව න ග අවද ය ද ව න ශය ම වතක ඉත ර කර එම ෆ ක න ල ස හ ඳ න ව න ප ළ ල ව න ශයක ය ගයක ආරම භ කළ ය 1836 ද ලන ද ස ට ර ක බ ර ස ට ර න ස ව ල ව ත එක ව ව ට ඔව න ට ස ව න බ ර ල න ග රණශ රයන ග සහ ග ර ක ව කම න ඩ භටයන ග සහ ය ඇත ව ග ත රය තවත උත ර ද සට ධ වනය කළහ 1838 වන ව ට එන ඩ බ ල අන ක ත ක ඩ ෂ න ර ජ යයන සමඟ ර ස ව අධ ර ජ යය යටත කර ග න ඒව යටත ර ජ ය බවට පත කළ ය ව ල යම ක න ව ල ස හ ර ස 1836 ව ස න න ර පණය කරන ලද ම ටබ ල ක රල එකක 1840 ද ඔව න ග ඉත ර දක ණ අප ර ක න ඉඩම අහ ම ව ම න පස ම ස ල ක ස සහ ඔහ ග ග ත රය වර තම න ස ම බ බ ව න ර ත ද ස න ම ටබ ල ලන ඩ ල ස හ ඳ න ව න ප රද ශය ස ථ රවම පද ච ව අතර ඔව න ග අගන වර ල ස බ ලව ය ප හ ට ව ගත හ ම ස ල ක ස පස ව ඔහ ග සම ජය ෂ ක ට සම න ර ජ ම න ත ක ර ල සහ ත හම ද පද ධත යකට ස ව ධ නය කළ ය එය තවද රටත බ යර ආක රමණ ම ඩප ව ත ව මට තරම ස ථ වර ව ය ම ස ල ක ස 1868 ද ම ය ග ය ය ප රචණ ඩ බල අරගලයක න පස ව ඔහ ග ප ත ල බ න ග ල ඔහ ග න පස ව පත ව ය යටත ව ජ ත ය ගය සහ ර ඩ ස ය ව 1888 1964 ය න යන ජ ක 1890 ස ප ත ම බර 13 වන ද න ස ල ස බර බලක ට වට ඉහළ න ඇත කරන ලද 1880 ගණන වලද ය ර ප ය යටත ව ජ තව ද න ස ස ල ර ඩ ස ග බ ර ත න ය දක ණ අප ර ක සම ගම 1889 ද වරලත සමඟ ප ම ණ යහ 1888 ද ර ඩ ස එන ඩ බ ල ජනය ග ල බ න ග ල රජ ග න පතල අය ත ය සඳහ සහනයක ලබ ගත ත ය ඔහ ම ම සහනය ඉද ර පත කළ ම ටබ ල ලන ඩ සහ මශ නලන ඩ ව න එහ යටත ර ජ යයන හරහ සම ගමට ර ජක ය ප රඥප ත යක ලබ ද මට එක සත ර ජධ න ය රජය ප ළඹව ම සඳහ ය ර ඩ ස 1890 ද ම ම ල ඛනය භ ව ත කළ හ ඳ න සන නද ධ බ ර ත න ය දක ණ අප ර ක න ප ල ස ය BSAP ව ස න ආරක ෂ කරන ලද ය ර ප යයන කණ ඩ යමක වන Pioneer Column ම ටබ ල ලන ඩ හරහ සහ ෂ න ප රද ශය ත ළට ස ල ස බර බලක ට ව වර තම නය හර ර ප හ ට ව මට සහ එමග න සම ගමක ප හ ට ව මට ස ධ රණ කරණය ක ර මට ය ප රද ශය ප ලනය කරය 1893 සහ 1894 ද ඔව න ග නව ම ක ස ම ත වක ක ආධ රය න BSAP පළම ම ටබ ල ය ද ධය ද එන ඩ බ ල පර ජය ක ර මට ඉද ර යට යන ඇත ර ඩ ස ඊට අමතරව ල ම ප ප ගඟ සහ එවකට ස ම බ ස ය ව ල ස හ ඳ න ව ට න ග න ක ව ල අතර ඇත ස යල ම භ ම ප රද ශ ආවරණය වන පර ද සම න සහන ස කච ඡ ක ර මට අවසර ඉල ල ස ට ය ය ඉහත සඳහන සහන සහ ග ව ස ම වල න යමයන ට අන ක ලව මහ ජන ව ස ක ර ම ද ර මත කරන ලද අතර ශ රමය ක ර හ ම න ම වට න ල හ සහ අන ක ත ඛන ජ සම පත ක ර හ බ ර ත න ය ප ලනය පවත ව ග න ග ය ය 1893 ඔක ත බර 25 ෂ ගන සටන 1895 ද BSAC ව ස න ර ඩ ස ග ග රවය ප ණ ස භ ම ය සඳහ ර ඩ ෂ ය යන නම භ ව ත කරන ලද 1898 ද සදර න ර ඩ ෂ ය යන ස ම බ ස ට දක ණ න ප හ ට ප රද ශය න ල න මය බවට පත ව ය එය පස ව ස ම බ බ ව යන නම ලබ ගත ත ය උත ර කල පය ව නම පර ප ලනය පස ව උත ර ර ඩ ස ය ව වර තම න ස ම බ ය ව ල ස නම කරන ලද දක ණ අප ර ක න ජනරජය ර ඩ ස ග අන ග රහය ලත ව යසනක ර ජ ම සන ව ටල ම න ට ක කලකට පස එන ඩ බ ල ඔව න ග ප රචල ත ආගම ක න යකය වන ම ල ම ව ස න න යකත වය ද න ස ද ප ලනයට එර හ ව ක රල ග ස ය 1896 1897 ද වන මතබ ල ය ද ධය ම ල ම ඇමර ක න බ ලදක ෂ ෆ ඩ ර ක රසල බර න හ ම ව ස න ඝ තනය කරන ත ක 1896 දක ව ම ටබ ල ලන ඩ හ ප වත න ෂ න උද ඝ ෂකය න 1896 සහ 1897 වකව න ව සම ගම ප ලනයට එර හ ව අස ර ථක ක රල ච ම ර න ග ල ස හ ඳ න ව ස ද කළහ තහව ර කර න ම ත ම ම අස ර ථක ක රල වල න පස ව ර ඩ ස පර ප ලනය එන ඩ බ ල සහ Shona කණ ඩ යම යටත කර ගත අතර ය ර ප යයන ට අන ග රහය දක වන අසම න ප ත ක පක ෂග ර හ ත වයක න භ ම ය ස ව ධ නය කළ ය බ හ ආද ව ස ජනත ව ර ජ නග ච ත රය ර ඩ ස ය න ම දල න ට ට සහ ක ස වල දක නට ල බ එක සත ර ජධ න ය 1923 ස ප ත ම බර 12 ද න දක ණ ර ඩ ෂ ය ව ඈඳ ගත ත ය ඈඳ ග න ම න ට ක කලකට පස 1923 ඔක ත බර 1 ද න දක ණ ර ඩ ෂ ය ව නව ජනපදය සඳහ ව පළම ව යවස ථ ව බල ත මක ව ය නව ආණ ඩ ක රම ව යවස ථ ව යටත 1922 ජනමත ව ච රණයක න පස ව දක ණ ර ඩ ෂ ය ව ස වය ප ලන බ ර ත න ය යටත ව ජ තයක බවට පත ව ය 20 ව න ස යවස ම ල භ ගය ප වත ල ක ය ද ධ ද ක ද එක සත ර ජධ න ය ව න ව න ස යල ම ජ ත න ට අයත ර ඩ ස ය න වන ස වය කළහ ස ද ජනගහණයට සම න ප ත කව බ ර ත න යය ඇත ළ අධ ර ජ යය ව නත ඕන ම ප රද ශයකට වඩ දක ණ ර ඩ ෂ ය ව පළම හ ද වන ල ක ය ද ධ ද කටම ඒක ප ද ගල ද යකත වය ලබ ද න න ය 1930 ඉඩම බ ද ම පනත මග න කළ ජ ත ක ඉඩම හ ම කම රට ඇත ම ක ටස වලට ස ම කරන ලද අතර ස ද ස ළ තරය ම ලද ග න ම සඳහ පමණක ව ශ ල ප රද ශ ව න කරන ලද ශ ඝ රය න ඉහළ යන අසම නත වයට ත ඩ ද න ම ම පනත පස ව ඉඩම ප රත ස ස කරණ සඳහ න තර ක ර න ඉල ල ම වලට ව ෂය ව ය 1953 ද අප ර ක න ව ර ධය හම ව බ ර ත න යය දක ණ ර ඩ ස ය ව අත යවශ යය න ම ආධ පත යය ද ර අව සන වන ත මධ යම අප ර ක න සම ම ලනය ර ඩ ෂ ය වර න ද ද න නයස ලන ඩ මල ව සමඟ ඒක බද ධ කළ ය වර ධනය වන අප ර ක න ජ ත කව දය සහ ස ම න ය ව සම ම ත ය ව ශ ෂය න නයස ලන ඩ හ 1963 ද ස ගමය ව ස ර ව හ ර මට බ ර ත න යය ප ළඹවන ලද අතර එය ව නම බ ද ම ත නක ඇත කළ ය බහ ව ර ග ක ප රජ තන ත රව දය අවස නය උත ර ර ඩ ෂ ය වට සහ නයසලන තයට හඳ න ව ද න ලද අතර ය ර ප ය සම භවයක ඇත දක ණ ර ඩ ස ය න වන ස ළ තර ප ලනයක භ ක ත ව ඳ ම න ස ට ය ය අප ර ක ව බ ර ත න ය යටත ව ජ තකරණය ස ම බ ය න න දහස න පස ව ඔක ත බර 1964 ස ට ක ර ය ත මක ව ස ල ස බර හ ඉයන ස ම ත ග ර ඩ ස ය න ප රම ණ රජය 1964 ද දක ණ යන න මය ඉවත කළ ය වරක උත ර ර ඩ ස ය ව එහ නම ස ම බ ය ව ල ස ව නස කර ඇත ර ඩ ෂ ය යන නමට ප ර දක ණ යන වචනය අනවශ ය ව අතර රට සරල ව ය පස ව ර ඩ ෂ ය ව ල ස හඳ න වන ල බ ය බහ තර ප ලනයට ප ර න දහසක න ත යන ම තද අන ගමනය කරන ලද බ ර ත න ය ප රත පත ත ය ඵලද ය ල ස ප රත ක ෂ ප ක ර ම අභ ප ර ය ඇත ව ස ම ත 1965 න ව ම බර 11 ද න එක සත ර ජධ න ය ස ට ඒකප ර ශ ව ක න දහස ප රක ශයක UDI න ක ත කළ ය ක රල ක ර බ ර ත න ය යටත ව ජ තයක ව ස න අන ගමනය කරන ලද පළම ප ඨම ල ව ම ය ව ය 1776 ඇමර ක න ප රක ශය ස ම ත සහ අන ක ත අය ඇත ත වශය න ම ක ය ස ට ය ඔව න ග ම ක ර ය වන ට ස ද ස ප ර ව දර ශයක ස පය බවය ස ව ධ නත වය සහ ස ව ල ය ද ධය ප ළ බඳ ප රක ශය 1965 1980 එක සත ර ජධ න ය ර ඩ ස ය න ප රක ශය ක ර ල ල ක ර ය වක ල ස ස ලක නම ත බලහත ක රය න ප ලනය න වත ස ථ ප ත කළ න ත බ ර ත න ය රජය 1966 සහ 1968 ද ස ම ත ග පර ප ලනය සමඟ අස ර ථක ස කච ජ ප ව ත ව මට න යම තව ත බ යද ර ඩ ෂ ය වට එර හ ව සම බ ධක ප නව ම සඳහ එක සත ජ ත න ට ප ත සමක ඉද ර පත කළ ය 1966 ද ස ම බර ම සය ද ස ව ධ න ර ජ යයක මත පළම අන ව ර ය ව ළඳ සම බ ධක ප නව මට එම ස ව ධ නය එකඟ ව ය ම ම සම බ ධක 1968 ද න වත ප ළ ල කරන ලද ක ම ය න ස ට බලවත න සහ අසල ව ස අප ර ක න ජ ත න ව ස න සක ර යව සහ ය දක වන ජ ෂ ව න ක ම ග ස ම බ බ ව අප ර ක න මහජන ස ගමය ZAPU සහ ර බට ම ග බ ග ස ම බ බ ව අප ර ක න ජ ත ක ස ගමය ZANU ර ඩ ෂ ය ව ප රධ න වශය න ස ද ආන ඩ වට එර හ ව ගර ල ල ම හ ය ම ආරම භ කළ ව ට ස ව ල ය ද ධයක ඇත ව ය ZAPU හට ස ව යට ස ගමය ව ර ස ග ව ස ම සහ ක ය බ ව ව න ආශ ර ත ජ ත න ව ස න සහ ය දක වන ලද අතර ම ක ස ව ද ල න න ව ද මතව දයක අන ගමනය කරන ලද ම අතර ZANU ම ඕව දය සහ මහජන ච න සම හ ණ ඩ ව න යකත වය න ය ත කණ ඩ යම සමඟ ප ලග ස ඇත ප ර වසර ජනමත ව ච රණය ප රත ඵල අන ව 1970 ද ස ම ත ර ඩ ෂ ය ව ජනරජයක ල ස ප රක ශයට පත කළ නම ත ම ය ජ ත යන තරව ප ළ ග න මට ලක න ව ය ම අතර ර ඩ ෂ ය ව අභ යන තර ග ට ම උත සන න ව අතර අවස නය ඔහ ට සටන ක ම ක ම ය න ස ට ව ද න සමඟ ස කච ඡ ආරම භ ක ර මට ස ද ව ය 1978 ම ර ත ම සය ද ස ම ත බ ෂ ප ආබ ල ම ස ර ව ග න යකත වය න ය ත අප ර ක න න යකය න ත ද න ක සමඟ එකඟත වයකට ප ම ණ අතර ඔව න ද ව ව ර ග ක ප රජ තන ත රව දයක ස ථ ප ත ක ර ම සඳහ ස ද ජ ත කය න ස වපහස ල ස ම ල බ ස ග න මට ඉද ර පත ව ය අභ යන තර බ ර ම කරණය ප රත ඵලයක ල ස එක සත අප ර ක න ජ ත ක කව න ස ලය UANC බහ තර ප ර ල ම න ත ආසන ස ඛ ය වක ර ග න 1979 අප ර ල ම සය ද ම ත වරණය ප ව ත ව ණ 1979 ජ න 1 වන ද න UANC ප රධ න ය ව ම ස ර ව අගම ත ව අතර රට නම ස ම බ බ ව ර ඩ ෂ ය ල ස ව නස ව ය අභ යන තර බ ර ම කරණය ර ඩ ස ය න ආරක ෂක හම ද ස ව ල ස වය අධ කරණය සහ ප ර ල ම න ත ආසනවල න ත න න එකක ස ද ජ ත කය න ට භ ර ද න න ය ජ න 12 ව න ද එක සත ජනපද ස න ට සභ ව කල න ර ඩ ස ය ව මත ආර ථ ක ප ඩනය ඉවත ක ර මට ඡන දය ද න න ය 1979 අග ස ත 1 ස ට 7 දක ව ස ම බ ය ව ල ස ක හ ප වත පස වන ප ද ර ජ ය මණ ඩල ය ර ජ ය න යක ර ස ව ම න පස ව බ ර ත න ය රජය ල න ක ස ටර හව ස හ ව යවස ථ සම මන ත රණයකට සහභ ග වන ල ස ම ස ර ව ම ග බ සහ න ක ම ට ආර ධන කළ ය සම ළ ව අරම ණ ව ය ස ව ධ න ආණ ඩ ක රම ව යවස ථ වක ක න ද ස ප ළ බඳව ස කච ඡ කර එකඟත වකට ප ම ණ ම සහ ස ම බ බ ව ර ඩ ස ය වට න ත මය ස ව ධ නත වය කර ය මට ඉඩ සලසන බ ර ත න ය අධ ක ර ය යටත අධ ක ෂණය කරන ලද ම ත වරණ සඳහ ව ධ ව ධ න ස ලස මය එක සත ර ජධ න ය ව ද ශ හ ප ද ර ජ ය මණ ඩල ය කටය ත ප ළ බඳ ර ජ ය ල කම ස ම වරය වන ක ර ටන මහත ග ප රධ නත වය න ම ම ස කච ඡ 1979 ස ප ත ම බර 10 ස ට ද ස ම බර 15 දක ව ප ව ත ව ණ අතර සම ප ර ණ ස ස ව ර 47ක සම ප දනය ව ය 1979 ද ස ම බර 21 ද න න ය ජනය කරන ස ම ප රධ න උනන ද වක දක වන න ය ජ තයන ල න ක ස ටර හව ස ග ව ස මට එළ ඹ අතර ගර ල ල ය ද ධය ඵලද ය ල ස අවසන කරන ලද 1979 ද ස ම බර 11 ද න ර ඩ ස ය න සභ ව බ රත න ය යටත ව ජ ත තත ත වයට ආපස ය මට 90 ට බ ද ල ස ඡන දය ප රක ශ කළ ය 1979 ද ස ම බර 12 වන ද න නව ආණ ඩ ක රවරය ව ක ර ස ට පර ස ම ස ග ප ම ණ මත සමඟ බ ර ත න යය දක ණ ර ඩ ෂ ය ව යටත ව ජ තයක ල ස ස ම බ බ ව ර ඩ ෂ ය ව ව ධ මත ල ස ප ලනය කළ ය බ ර ත න යය ද ස ම බර 12 ද න සහ එක සත ජ ත න ග ස ව ධ නය ද ස ම බර 16 ද න සම බ ධක ඉවත කරන ලද 1980 ප බරව ර ම ත වරණය ද ම ග බ සහ ZANU පක ෂය ව ශ ෂ ට ජයග රහණයක ලබ ගත හ බ ර ත න යය න ය ජ තය ල ස ච ල ස ක මර 1980 අප ර ල මස හර ර හ ප වත උත සවයකද නව ස ම බ බ ව ර ජ යයට න ල වශය න න දහස ලබ ද න න ය න දහස ය ගය 1980 වර තම නය ස ම බ බ ව බහ ම න දර ද රත දර ශකය ප රවණත 1970 2010 ස ම බ බ ව න දහස න පස එහ පළම ජන ධ පත වරය ව ය ක න න බන න ය එය ම ල න ර ජ ය න යකය ල ස ප රධ න වශය න ච ර ත ර න ක ල භ ම ක වක ව ය ම ග බ රට පළම අගම ත සහ රජය ප රධ න ය ව ය 1980 ද ස ම ර මච ල ම ග බ ට ප වස ව ස ම බ බ ව යන අප ර ක ව ම ණ ක බවය නම ත එය ක ළ ල කරන න එප ස ථ න 32ක සඳහ නව නම 1982 අප ර ල 18 ද න ග සට කරන ලද සහ 1984 ප බරව ර වන ව ට ග ග ත නක උම න ය ට ම න ය ත ල න ඩ ර න ඩ න ආන ට ස ම ව න ස සහ යටත ව ජ ත නම වල න ව නස ක ර ම 42ක ඇත ළත ව ය ස ල ස බර හර ර එන කල ඩ ර න ච ව හ එස ක ස ව ල එස ග ඩ න ව ක ට ර ය ක ට ව ම ස ව න ග ව න ෂ න අත පත කර ග න මක ල ස ස ලක න ද යට ව ර ද ධත වය වහ ම ම ටබ ල ලන ඩ අවට ප ප ර ග ය ය ම ටබ ල න සන ස න ත වය ග ක ර හ න ඩ ශ න වසන ත වර ෂ වට ප ර ප ද ර ස ද හර න ම ල වර ෂ ව ල ස න හඳ න වන ල බ ද යට හ ත ව ය ම ග බ ව ත ස ජ වම ව ර ත කළ උත ර ක ර ය න ප හ ණ ප රභ ඒකකයක වන පස වන බළක ය ම ටබ ල ලන ඩ ව ත ඇත ළ ව අතර ව ස මව ද න ට සහ ය දක වන බවට ච දන එල ල ව ස ව ල ව ස යන දහස ගණනක සම ලඝ තනය කරන ලද පස අව ර ද ග ක ර හ න ඩ ව ය ප රය ත ළ ම යග ය ස ඛ ය ව සඳහ ඇස තම න ත 3 750 ස ට 80 000 දක ව පර සයක පවත තවත දහස ගණනක හම ද කඳව ර වල වධ හ ස වලට ලක ව ය න ක ම සහ ම ග බ ඔව න ග පක ෂ ඒක බද ධ කරම න ස ම බ බ ව අප ර ක න ජ ත ක ස ගමය ද ශප ර ම ප රම ණ ZANU PF න ර ම ණය කරම න සමග ග ව ස මකට එළඹ ම න පස ව 1987 ද ම ම ව ය ප රය න ල වශය න අවසන ව ය 1990 ම ර ත ම ත වරණය ප රත ඵලයක ල ස ම ග බ සහ ZANU PF පක ෂය තරඟ කළ ආසන 120 න 117 කට හ ම කම ක යන තවත ජයග රහණයක අත කර ද න න ය 1990 ගනන වලද ස ස න ව ත ත ය සම ත කර වන සහ අන ක ත කම කර වන ම ග බ සහ ZANU PF පක ෂ ප රත පත ත ක ර හ ඔව න ග ව ඩ න අත ප ත ය ප රක ශ ක ර මට බ හ ව ට ප රදර ශනය කළහ 1996 ද ර ජ ය ස වකයන හ ද යන සහ කන ෂ ඨ ව ද යවර ව ට ප ප රශ න ම ල කරගන ම න ව ඩවර ජනයක න රත ව හ ජනගහනය ස ම න ය ස ඛ යය ද ස ලක ය ය ත ල ස පහත ව ට මට පටන ගත ත ය 1997 වන ව ට ඇස තම න ත කර ඇත පර ද ජනගහනය න 25 ක දක ණ අප ර ක ව බ හ ප රද ශවලට බලප න වස ගතයක ත ළ HIV ආස දනය ව ඇත 1997 ද පමණ ZANU PF ආන ඩ ව සඳහ ඉඩම යල බ ද හ ර ම ප රධ න ග ටල ව ල ස න වත මත ව ය 1980 ගණන වල ස ට ක ම ත ත ග න ම කර ක ම ත ත ව ක ණ ම කර ඉඩම ප රත ස ස කරණ ව ඩසටහනක ප වත නද 0 6 පමණ ව ස ල තර ස ද ස ම බ බ ව ජනගහනය ද ගටම ප වත න රට වඩ ත ම ස රවත ක ෂ ක ර ම ක භ ම ය න 70 ක අල ල ග න ස ට ත 2000 ද රජය ස ය ව ගවත ඉඩම ප රත ස ස කරණ ව ඩසටහන සමඟ ඉද ර යට තල ල ව ය එය අන ව ර ය ඉඩම අත පත කර ග න ම සම බන ධ ප රත පත ත යක වන අතර එය ස ළ තර ස ද ජනගහනය ස ට බහ තර කළ ජනගහනයට ඉඩම න වත බ ද හ ර ම අරම ණ කර ග න ඇත ස ද ග ව බ ම ර ජසන තක ක ර ම අඛණ ඩ න යඟ සහ බ හ ර ම ල ය හ අන ක ත ආධ රවල බරපතල පහත ව ට ම ස ම ප රද ය කව රට ප රම ඛතම අපනයන න ෂ ප දන අ ශය ව ක ෂ ක ර ම ක අපනයනවල ත ය න පහත ව ට මකට හ ත ව ය ස ව ධ න කළ ග ව න 58 000 ක පමණ ක ඩ පර ම ණය උත ස හයන ත ළ න ග ල හ ග ය ම දල බ ග ක ෂ ත ර ප නර ජ වනය ක ර ම ස ම ත ස ර ථකත වයක අත ව ඳ ඇත ජන ධ පත ම ග බ සහ ZANU PF පක ෂ න යකත වය ප ළ ල පර සයක ජ ත යන තර සම බ ධකවලට හස ව ය 2002 ද න ස ලක ල මත ග ව පල අත පත කර ග න ම සහ අම ම ත වරණ ව ක ත ක ර ම හ ත ව න ජ ත ය ප ද ර ජ ය මණ ඩල ය ජ ත න ග ස ව ධ නය න අත හ ට වන ලද ඊළඟ වසර ස ම බ බ ව න ලධ ර න ස ව ච ඡ ව න එහ ප ද ර ජ ය මණ ඩල ය ස ම ජ කත වය අවසන කරන ලද 2001 ද එක සත ජනපදය ස ම බ බ ව ප රජ තන ත රව දය සහ ආර ථ ක ප රත ස ධන පනත ZDERA පනවන ලද එය 2002 ද ක ර ය ත මක ව අතර ස ම බ බ ව රජයට ණය ලබ ද ම අත හ ට ව ඇත 2003 වන ව ට රට ආර ථ කය කඩ ව ට ල ස ම බ බ ව ම ල යන 11 ක ජනගහනය න හතර න එකක පමණ රට හ ර ග ස ඇත බවට ගණන බල ඇත ඉත ර ස ම බ බ ව ව ස යන ග න හතර න ත නක ද නකට එක සත ජනපද ඩ ලරයකට වඩ අඩ ව න ජ වත ව ය 2005 ම ත වරණය න පස ව ආන ඩ ව ම රම බට ස ව න ම හ ය ම ආරම භ කරන ලද අතර නගර සහ නගරවල ප නනග න න ත ව ර ධ ව ලඳප ලවල සහ ම ඩ ක ක ම ඩල ම උත ස හයක වන අතර න ගර ක ද ළ ඳ න ග න ස ලක ය ය ත ක ටසකට න ව ස අහ ම ව ය ඇම න ස ට ඉන ටර න ෂනල ව න ව ව චකයන ට අන ව බලධ ර න තවමත ඔව න ග ප රක ශයන න ස ල ස සන ථ කර න තත ස ම බ බ ව රජය ම ම ම හ ය ම ව ස තර කර ඇත ත ජනගහනයට යහපත න ව ස ලබ ද ම උත ස හයක ල ස ය 2008 ජ න ම සය ස ම බ බ ව හ ආහ ර අන රක ෂ ත බව ප න වන ස ත යම 2008 ම ර ත 29 ස ම බ බ ව ප ර ල ම න ත ම ත වරණයක සමඟ ජන ධ පත වරණයක ප ව ත ව ය ම ම ම ත වරණය ප රත ඵල සත ද කකට අත හ ට වන ලද අතර ඉන පස ව ප රජ තන ත රව ද ව නසක සඳහ ව ව ය ප රය Tsvangirai MDC T ප ර ල ම න ත ව පහළ මන ත ර මණ ඩලය එක ආසනයක බහ තර බලයක ලබ ග න ඇත බව ස ම න යය න ප ළ ග න ණ 2008 ස ප ත ම බරය ද ෂ වන ග ර ය සහ ජන ධ පත ම ග බ අතර බලය බ ද ග න ම ග ව ස මකට එළ ඹ ණ අතර හ ටප අයට අගම ත ධ රය ද ර මට අවසර ද න න ය ඔව න ග ද ශප ලන පක ෂ අතර ඇත අම ත ය මතභ ද හ ත ව න 2009 ප බරව ර 13 වන ත ක ග ව ස ම සම ප ර ණය න ම ක ර ය ත මක න ව ය 2010 ද ස ම බර වන ව ට බටහ ර සම බ ධක ඉවත න කළහ ත ස ම බ බ ව හ ඉත ර ව ඇත ප ද ගල ක සම ගම සම ප ර ණය න ම අත පත කර ගන න බවට ම ග බ තර ජනය කළ ය ස ම බ බ ව ජන ධ පත ර බට ම ග බ 2011 ජ ල ම සය දක ණ ස ඩ නය ප වත න දහස ද න ස මර ම උත සවයට සහභ ග ව ම න 2008 අගභ ගය ද ස ම බ බ ව හ ග ටල ජ වන තත වයන මහජන ස ඛ යය ද ස ම බර ම සය ද ව ශ ල ක ලර වක ප ත ර ය මත සමඟ සහ ව ව ධ ම ල ක කටය ත සම බන ධය න අර බ දක ර මට ටම කර ළඟ ව ය ම ම ක ල වකව න ව ද ර ජ ය න වන ස ව ධ න ව ස න ස ම බ බ ව හ ආහ ර අන රක ෂ ත භ වය ම ම ක ල පර ච ඡ දය ත ළ ප රධ න ආහ ර ස පය ම කර ව ක ල ස රජය න භ ර ගන න ලද 2011 ද ෆ ර ඩම හව ස ව ස න කරන ලද සම ක ෂණයක න ය ජන ව ය බලය බ ද ග න ම ග ව ස ම න පස ජ වන තත වයන ව ඩ ද ය ණ ව ඇත බවය එක සත ජ ත න ග ම න ෂ ය කටය ත සම බන ධ කරණ ක ර ය ලය එහ 2012 2013 ස ලස ම ල ඛනය සඳහන කළ 2009 ස ට ස ම බ බ ව හ ම න ෂ ය තත වය ව ඩ ද ය ණ ව ඇත නම ත බ හ ම න ස න සඳහ ක න ද ස අව න ශ ච තව පවත න බවය 2013 ස ම බ බ ව ආණ ඩ ක රම ව යවස ථ ජනමත ව ච රණය ද අන මත කරන ලද නව ආණ ඩ ක රම ව යවස ථ වක ජන ධ පත බලතල කප ප ද කරය 2013 ජ ල ස ම බ බ ව මහ ම ත වරණය න ම ග බ න වත ජන ධ පත ල ස ත ර පත ව අතර එය ද ඉක න ම ස ට ව ස තර කළ ද ෂ ත සහ ඩ ල ට ල ග ර ෆ ස රකම ල සය ප රජ තන ත රව ද ව නසක සඳහ ව ව ය ප රය ද ව න ත ව ච වක ස ද කළ බවට ච දන කළ අතර උස ව ය හරහ සහනයක ලබ ග න මට උත ස හ කළ ය 2014 ද ස ම බරය ZANU PF ක න ග රසය ව ස ම ත ම හ තක ජන ධ පත ර බට ම ග බ අහම බ න 2008 ව ව ද ත මක ඡන ද ව මස ම න ව ස ම ත 73 ක න ව පක ෂය ජයග රහණය කර ඇත බව ල ස ස ග ය ය ම ත වරණය ජයග රහණය ක ර ම න පස ව ම ග බ ZANU PF ආන ඩ ව එක පක ෂ ප ලනයක න වත ස ථ ප ත කරන ලද ර ජ ය ස වය ද ග ණ කළ අතර ද ඉක න ම ස ට ප වත පතට අන ව ව රද ප ලනය සහ ව ස මය දනවන ද ෂණය ආරම භ කළ ය ආරක ෂක අධ යයන ආයතනය ISS ව ස න 2017 ද ස ද කරන ලද අධ යයනයක න න ගමනය ව ය රජය සහ ආර ථ කය ප ර හ ම හ ත ව න රජය තමන ග ම ආයතනවලට අරම දල ස පය මට ඇත න හ ක ය ව ප ර ම ස මට ද ෂණය ද ර මත කරන බවය ම හ එක ප රක ශනයක ව ම ස ච රකය න ට 2016 ජ ල ම සය ද රටප ර රට ආර ථ ක කඩ ව ට ම සම බන ධය න ව ර ධත ප ව ත ව ණ 2017 න ව ම බරය ද ම ග බ න ව ස අඩස ස ය තබ උප ජන ධ පත එමර සන ම නන ගග ව න රප හ ර ම න පස හම ද ව ක මන ත රණයක ම හ යව ය ඔව න ග ක ර ය වන ක මන ත රණයක ව බව හම ද ව ප රත ක ෂ ප කළ ය 2017 න ව ම බර 19 වන ද න ZANU PF ව ස න ර බට ම ග බ පක ෂ න යකත වය න ඉවත කර ඔහ ව න වට හ ටප උප ජන ධ පත එමර සන ම නන ගග ව පත කළ ය 2017 න ව ම බර 21 ද න ම ග බ ද ෂ භ ය ග ක ර ය වල ය අවසන ව මට ප ර ස ය ඉල ල අස ව ම ඉද ර පත කළ ය ස ම බ බ ව ආණ ඩ ක රම ව යවස ථ ව යටත ග ර ස ම ග බ ග ආධ රකර ව ක වන උප ජන ධ පත ෆ ල ක ස ල ම ප ක ව ස න පත කළ ය ත ව වද ZANU PF ප රධ න ස ව ධ යක ලව ම ර මත ක ර ය ටර ප වත ඒජන ස යට ප රක ශ කළ ම නන ගග ව ජන ධ පත ල ස පත කරන බවය 2018 ජ ල 30 ද න ස ම බ බ ව එහ මහ ම ත වරණය ප ව ත ව ණ එය ජයග රහණය කළ ම නන ගග ව ව ස න න යකත වය ද න ZANU PF පක ෂය ව ස න ප රධ න ව ර ද ධ පක ෂය වන MDC සන ධ නය න යකත වය ද ර න ල සන චම ස ඡන ද ප රත ඵලවලට ඉද ර පත ව අතර ඡන ද ව ච කළ බව පවසම න පස ව ස ම බ බ ව ආණ ඩ ක රම ව යවස ථ අධ කරණයට ප ත සමක ග න කළ ය ම ග බ ට පස ව අල ත න ත ර පත ව ජන ධ පත වරය බවට පත කරම න ම නන ගග ව ග ජයග රහණය අධ කරණය ව ස න තහව ර කරන ලද 2017 ද ස ම බරය ස ම බ බ ව න ව ස ව බ අඩව ය ව ව ධ ස ඛ ය ල ඛන ය ද ගන ම න ම ග බ ය ගය ප ර ව ය ගණනය කරම න ක ය ස ට ය 1980 න දහස ලබන ව ට රට වසරකට ස යයට පහක පමණ ආර ථ ක වර ධනයක ප න න ම කළ බවත එය ස හ න ක ලයක ත ස ස ස ද කර ඇත බවත ය ක ලය ඉද ර වසර 37 ත ළ ම ම වර ධන ව ගය පවත ව ග න ග ය නම 2016 ද ස ම බ බ ව දළ ද ශ ය න ෂ ප ද තය ඇමර ක න ඩ ලර බ ල යන 52 ක වන ඇත ඒ ව න වට එහ ව ධ මත අ ශය දළ ද ශ ය න ෂ ප ද තය ඇමර ක න ඩ ලර බ ල යන 14 ක පමණක ව අතර එය අහ ම ව වර ධනය ව යදම ඩ ලර බ ල යන 38 ක 1980 වසර ජනගහන වර ධනය අප ර ක ව ඉහළම අගයක ව අතර එය වසරකට ස යයට 3 5ක පමණ වන අතර එය ස ම වසර 21කට වරක ද ග ණ ව ම ම වර ධනය පවත ව ග න ග ය නම ජනගහනය ම ල යන 31 ක වන ඇත ඒ ව න වට 2018 වන ව ට එය ම ල යන 13 ක පමණ ව න ග ලප ම අර ධ වශය න ස ග න න න හ ර ගවල න ම ය ය ම න සහ අර ධ වශය න අඩ ස රවත බව න ස ඇත ව බව ව ශ ව ස ක ර ආය අප ක ෂ ව අඩක න අඩ ව ඇත අතර 1980 ස ට රජය ව ස න අන ග රහය දක වන ලද ද ශප ලන ක අභ ප ර ර ත ප රචණ ඩ ක ර ය හ ත ව න ම ය ග ය ස ඛ ය ව 200 000 ඉක මවය ම ග බ රජය වසර 37ක ත ළ අවම වශය න ස ම බ බ ව ව ස යන ම ල යන ත නකග මරණයට ස ජ ව හ වක රව හ ත ව ඇත ල ක ආහ ර ව ඩසටහනට අන ව රට ම හ ණ ද න ම ත ක ල න න යඟය හ ත ව න ම ල යන ද කකට අධ ක ජනත වක ස ග න න න ප ළ ත 2018 ද ජන ධ පත ම නන ගග ව න ව දනය කළ ඔහ ග රජය ප ද ර ජ ය මණ ඩලයට න වත සම බන ධ ව මට උත ස හ කරන බවය එය 2023 වන ව ට මහල කම වරය ග න න ර ද ශයක න ක ත කරන ල ස ඉල ල ස ට මට ප ර කර ණ ස ව ම ම හ ය මක පවත වය 2023 අග ස ත ම සය ද ව පක ෂය ව ස න ප රත ක ෂ ප කරන ලද සහ න ර ක ෂකය න ව ස න ප රශ න කරන ලද ම ත වරණය ප රත ඵලයක ල ස ජන ධ පත එමර සන ම නන ගග ව ද වන ව රය ජයග රහණය කළ ය භ ග ලයම න ප ල ජ ත ක වන ද ය නය ස ම බ ස ග ග වKoppen ද ශග ණ ක වර ග කරණය ස ම බ බ ව ස ත යම ස ම බ බ ව යන දක ණ අප ර ක ව ග ඩබ ම සහ ත රටක අක ෂ ශ 15 සහ 23 S සහ ද ශ ශ 25 සහ 34 E අතර ප හ ට ඇත එය දක ණ න දක ණ අප ර ක ව බටහ ර න සහ න ර ත ද ස න බ ට ස ව න වයඹ ද ස න ස ම බ ය ව සහ න ග නහ ර සහ ඊස න ද ස න ම ස ම බ ක ම ය ම ව එහ වයඹ ක ළවර න ම බ ය ව ස ට දළ වශය න ම ටර 150 ක පමණ ද ර න ජ ත න හතරක න ය ත හතර ස ලක ෂයක ස දය රට බ හ ප රද ශ උස න ප හ ට ඇත අතර මධ යම ස න වක න ඉහළ ව ල ඩ න න ර ත ද ස න උත ර ද සට ව හ ද න උස ම ටර 1 000 ත 1 600 ත අතර ව රට අන ත න ඟ නහ ර කඳ කරය ම ම ප රද ශය න ග නහ ර කඳ කරය ල ස හ ඳ න ව නය ගන කන ද උසම ස ථ නය වන ම ටර 2 592ක කඳ කරය ස වභ ව ක පර සරය සඳහ ප රස ද ධය නය ග ට රව ට බ ක ච මන මන ස ල න ඩ කන ද හ ව ම බ සහ ච ර න ද වන න තරය ව න ස ච රක ගමන න තයන ඇත රට 20 ක පමණ පහත බ ම වල න සමන ව ත ව පහළ ව ල ඩ න ම ටර 900 ට අඩ ව ක ට ර ය ද ය ඇල ල ල ව ව ශ ලතම හ වඩ ත ම දර ශන ය ද ය ඇල වල න එකක වන අතර එය රට අන ත වයඹ ද ස න ප හ ට ඇත අතර එය ස ම බ ස ගඟ ක ටසක භ ව ද ය ව භ ව ද ය ත මක ක ලය ත ළ ස ම බ බ ව ප රධ න පශ ච ත ග න ඩ ව න ඛ දන චක ර ද කක අප ර ක න සහ පශ ච ත අප ර ක න ල ස හ ඳ න ව සහ ඉත යටත ප ල ය ප ලය ස ට ස න චක රයක අත ව ඳ ඇත ද ශග ණය ස ම බ බ ව බ හ ද ශ ය ව නස කම සහ ත උපන වර තන ද ශග ණයක ඇත දක ණ ප රද ශ ඒව ය උණ ස ම සහ ශ ෂ ක බව සඳහ ප රස ද ධ වන අතර මධ යම ස න ව ක ටස ශ ත ඍත ව ද ත හ න ලබ ගන ස ම බ ස න ම නය එහ අධ ක ත පය සඳහ ප රස ද ධය න ග නහ ර කඳ කරය ස ම න යය න ස ස ල උෂ ණත වයන සහ රට ඉහළම වර ෂ පතනය අත ව ඳ ය රට ව ස සමය ස ම න යය න ඔක ත බර අග ස ට ම ර ත දක ව ද ව න අතර උෂ ණ ද ශග ණය උන නත ශය ව ඩ ව ම මග න මධ යස ථ ව ස ම බ බ ව ප නර වර තන න යඟයකට ම හ ණ ද ස ට 2019 ද න යඟය න ස අවම වශය න අල ඇත න 55ක ම ය ග ස ඇත දර ණ ක ණ ට ද ර ලභ ව ජ ව ව ව ධත වය හ වන ග ජ ත ක වන ද ය නය ජල වළක අල ය ක ස ම බ බ ව භ ම ක පර සර කල ප හතක අඩ ග ව කලහ ර ෂ ට ම බය ක ය වන න තර දක ණ අප ර ක ව බ ෂ ව ල ඩ දක ණ ම ය ම බ වන න තර ස ම බ ස යන බය ක ය වන න තර ස ම බ ස යන සහ ම ප න වන න තර ස ම බ ස යන හ ල ෆ ට ක ස සහ න ග නහ ර ස ම බ බ ව වන න තරය ත ත සහ කඳ කර න ග නහ ර උස බ ම න වර තන සද හර ත සහ ද වමය වන න තර ප රද ශවලට ආධ ර කරන නම ත රට බ හ ද රට ස ව න ව න ඟ නහ ර කඳ කරය දක නට ල බ න ගස අතර ත ක ක මහ ගන ස ට ර න ග ලර අත ත ක ක ව ශ ල න දර ශක වන න තර න ව ට න ය ල ක ක ළ ස ද ද ගඳ ච ර න ද ද ගඳ න බ ත ර න සහ තවත බ හ ගස ඇත ළත ව රට පහත බ ම වල උණ ගස ම ප න ක ම බ ර ටම සහ බය බ බ බහ ලව දක නට ල බ බ ර ච ස ට ජ ය ව ශ ෂ සහ ව නත අය ව ස න ආධ පත යය දරන ම ය ම බ වන න තරය න රට බ හ ප රද ශ ආවරණය ව ඇත බ හ මල සහ පඳ ර අතර හ බ ස කස ග න ල ල සර ප ල ල මක ළ ම න ල ල ය න ට ස ක ස ය ගස ව ස ට ර ය සහ ද ඹ ය ව ස ම බ බ ව හ ක ෂ රප ය න ව ශ ෂ 350 ක පමණ ස ය ගත හ ක ය සර පයන සහ කට ස සන ද පක ෂ ව ශ ෂ 500 කට අධ ක ප රම ණයක සහ මත ස ය ව ශ ෂ 131 ක ද ඇත ස ම බ බ ව හ ව ශ ල ප රද ශ කලක වන සත න බහ ල වන න තරවල න ව ස ත බ ණ වන ව න ශය සහ දඩයම ක ර ම න ස වන සත න ග ප රම ණය අඩ ව ඇත ජනගහන වර ධනය න ගර ක ව ය ප ත ය සහ ඉන ධන සඳහ භ ව ත ක ර ම හ ත ව න වන ව න ශය සහ වන න තර ව න ශය ප රධ න අවධ නයට ලක වන සහ ස රවත පස ප රම ණය අඩ කරන ඛ දනය ව මට හ ත ව ඇත ද ශ ය ග ව න තම ද ම ක ළ ගබඩ උණ ස ම ක ර ම සඳහ ව ක ෂලත ද ය ප ළ ස ස ද ම ම සම බන ධය න පර සරව ද න ග ව ව චනයට ලක ව ඇත රට හ 2019 වන න තර භ දර ශන අඛණ ඩත දර ශකය මධ යන ය ලක ණ 6 31 10 ක ත බ අතර එය රටවල 172 ක න ග ල ය වශය න 81 ව න ස ථ නයට පත ව ඇත ආණ ඩ වප රධ න ල ප ය ස ම බ බ ව හ ආණ ඩ ව හර ර හ ස ම බ බ ව ප ර ල ම න ත ව ස ම බ බ ව යන ජන ධ පත ආණ ඩ ක රමයක සහ ත ජනරජයක 2013 ද ජනමත ව ච රණයක න පස නව ආණ ඩ ක රම ව යවස ථ වක සම මත කර ග න මත සමඟ අර ධ ජන ධ පත ක රමය අහ ස ව ය 2005 ව යවස ථ මය ව නස කම යටත ඉහළ මන ත ර මණ ඩලයක වන ස න ට සභ ව න වත ස ථ ප ත කරන ලද සභ ව යන ප ර ල ම න ත ව පහළ සභ ගර භයය 1987 ද ම ග බ ව යවස ථ ව ස ශ ධනය කර ව ධ යක ජන ධ පත ක රමයක ජන ධ පත ක රමයක ප හ ට ව ම සඳහ ච ර ත ර න ක ල ජන ධ පත ක රමය සහ අගම ත තනත ර අහ ස කළ ය ඔහ ග ZANU PF පක ෂය න දහස න පස ස ම ම ත වරණයක ම ජයග රහණය කර ඇත 1990 ම ත වරණය ද ද වන ස ථ නයට පත ව පක ෂය වන එඩ ග ර ට ක ර ග ස ම බ බ ව එක සත ව ය ප රය ZUM ඡන ද වල න 20 ක ලබ ග න ඇත ද ශප ලනය 1995 ප ර ල ම න ත ම ත වරණය අතරත ර ZUM ඇත ළ බ හ ව ර ද ධ පක ෂ ඡන දය වර ජනය කළ අතර එහ ප රත ඵලයක ල ස ආණ ඩ පක ෂයට ආසන න වශය න අත ග ද ම මට ස ද ව ය 2000ද ව පක ෂය න වත ම ත වරණයට ප ම ණ ව ට ඔව න ආසන 57ක ද න ගත අතර ZANU PF ට වඩ අඩ ව න ආසන පහක පමණ ඡන ද ක ල ලක ම බ ය ග න ව ම සහ ව ච ච දන මධ යය 2002 ද න වත ජන ධ පත වරණය ප ව ත ව ණ 2005 ස ම බ බ ව ප ර ල ම න ත ම ත වරණය ම ර ත 31 වන ද න පවත වන ලද අතර ඡන ද ම ක ල ලක ම ම ත වරණ ව ච සහ බ ය ග න ව ම ප ළ බඳ බහ ව ධ ප රක ශයන ප රජ තන ත රව ද ව නසක සඳහ ව ව ය ප රය සහ ජ නතන ම ය ව ස න ස ද කරන ලද අතර ම ත වරණ ක ට ඨ ශ 120 න 32 ක ම ව මර ශනය කරන ල ස ඉල ල ස ට ය ය ම ය ච දන න තක ම ත වරණයට සහභ ග ව අතර ස ව ධ න මන ත ර වරය ක ල ස අස නක ද න ගත ත ය 2005 ද ප රජ තන ත රව ද ව නසක සඳහ ව ව ය ප රය ආධ රකර වන 2005 ද MDC ක ටස ද කකට බ ද ග ය ය ප රජ තන ත රව ද ව නසක සඳහ ව ව ය ප රය ම තම බර MDC M ස න ට සභ වට ම ත වරණයට ඉද ර පත ව ආතර ම තම බර ග න යකත වය න සහ ප රජ තන ත රව ද ව නසක සඳහ ව ව ය ප රය ස වන ග ර ය MDC T න යකත වය ම ත වරණවලට ඉද ර පත ව මට ව ර ද ධ ව ම ගන ෂ වන ග ර ය ද ෂ ත ම ත වරණයකට සහභ ග ව ම පස ග ය ම ත වරණ න දහස හ ස ධ රණ බවට ම ග බ කළ ප රක ශය අන මත ක ර ම හ සම න බව ප රක ශ කළ ය MDC කඳව ර ද ක 2006 ද ඔව න ග සම ම ලන ප ව ත ව ය MDC T න යකත වයට ස වන ග ර ය ත ර පත ව අතර එය අන ක කණ ඩ යමට වඩ ජනප ර ය ව ය 2008 මහ ම ත වරණය ද න ල ප රත ඵලවලට ම ග බ සහ ෂ වන ග ර ය අතර තරගයක අවශ ය ව ය MDC T ව ස න ම ම ප රත ඵලවලට අභ ය ග කරම න ම ග බ ආන ඩ ව ව ස න ප ල ල ව ප ත ර න ම ත වරණ ව ච වකට හ ම කම ක ව ය 2008 ජ න 27 ද නට ද වන තරඟය ප ව ත ව මට න යම තව ත බ ණ ජ න 22 ද න ක ර ය වල ය අඛණ ඩ අස ධ රණය උප ට දක වම න සහ ම ත වරණ ක ර ය වල යක ප රචණ ඩක ර න ත ය න ක ල න වන ව ය ජයකට සහභ ග ව ම ප රත ක ෂ ප කරම න ෂ ව න ග ර ය ජන ධ පත වරණ තරඟය න ඉවත ව ය ම ත වරන ක ම සම ද වන ව රය ප ව ත ව අතර ජන ධ පත ම ග බ ට ව ශ ල බහ තරයක ල බ ණ MDC T ස න ට ම ත වරණයට සහභ ග න ව අතර MDC M ස න ට සභ ව ආසන පහක ද න ගත ත ය ප ර ල ම න ත මන ත ර වර න සහ ඔව න ග ප රත පත ත ප රක ශය න ස කලක ර ණ ප ද ගලයන ග පල ය ම හ ත ව න MDC M ද ර වල ව ය 2008 අප ර ල 28 ද න ෂ වන ග ර ය සහ ම තම බර ජ හ න නස බර ග හ ප වත ඒක බද ධ ප රව ත ත ස කච ඡ වකද MDC ස ය ත ද ක සහය ගය න ක ර ය කරන බව න ව දනය කරන ලද අතර MDC හට ප හ ද ල ප ර ල ම න ත බහ තරයක ලබ ග න මට හ ක ව ය ෂ වන ග ර ය ප වස ව ප ර ල ම න ත බහ තරය න ම ත ව ම ග බ ට ජන ධ පත ව ස ට ය න හ ක බවය 2008 ස ප ත ම බර ම ද භ ගය ද දක ණ අප ර ක ව සහ ම ස ම බ ක හ න යකය න ව ස න අධ ක ෂණය කරන ලද ද ග ග ස ස න ස කච ඡ වල න පස ව ම ග බ සහ ෂ වන ග ර ය බලය බ ද ග න ම ග ව ස මකට අත සන ත බ අතර එහ ද ම ග බ හම ද ව ප ලනය රඳව ගත ත ය අවම වශය න වසර පහක වත ගතවන ඇත ය ඇස තම න ත කරන ලද න වත ග ඩන ඟ ම ප රයත නයන සඳහ අරම දල ස පය මට ප ර ම ම ඒක බද ධ ක ර ම ත ළ න ස බ ව නසක ඇත වන ද ක මට අවශ ය ව පර ත ය ගශ ල ජ ත න බල ස ට ම සහ බලන න ආකල පයක අන ගමනය කළහ 2009 ප බරව ර 11 ද න ම ග බ ව ස න ස වන ග ර ය අගම ත ල ස ද ව ර ම ද න ලද 2023 ජ ල 27 වන ද න 2023 ර ස ය න අප ර ක සම ළ ව ද ස ම බ බ ව ජන ධ පත එමර සන ම නන ගග ව සහ ර ස ය න ජන ධ පත ව ල ඩ ම ර ප ට න 2008 න ව ම බරය ද ස ම බ බ ව රජය ව ස න ඒඩ ස ක ෂය ර ගය සහ ම ල ර ය වට එර හ ව සටන ක ර ම සඳහ ග ල ය අරම දල ව ස න පර ත ය ග කරන ලද ඇමර ක න ඩ ලර ම ල යන 7 3ක ව ය කරන ලද ස ව ධ නය න ය ජ තය ක ම දල ව යදම කළ ක ස ද ය අන ම න ක ර ම ප රත ක ෂ ප කළ ය එය අප ක ෂ ත අරම ණ සඳහ න ව සහ ම දල ආපස ලබ ද න ල ස කරන ලද ඉල ල ම වලට ගර ක ර මට රජය අප හ සත ව ඇත ම ග බ ග 30 වසරක ජන ධ පත ධ ර ක ලය අවසන කරම න 2017 න ව ම බරය ස ද ව ක මන ත රණයක න ස ම බ බ ව ද ශප ලනය තත ත වය ප රශ න කර ඇත ම ම ක මන ත රණය න පස ව එමර සන ම නන ගග ව ජන ධ පත ල ස පත කරන ලද අතර 2018 ස ම බ බ ව මහ ම ත වරණය න 50 8 ක ඡන ද ප රත ශතයක ලබ ගන ම න න ල වශය න ත ර පත ව අතර ඔහ ව පර ජයක වළක ව ස ම බ බ ව ත න වන ජන ධ පත වරය බවට පත කළ ය 2020 ජ ල 31 ව න ද න ස ලස ම කරන ලද ව ර ධත මධ යය ස ම ව ටම අන තර ජ ලය වස ද ම ම සම බන ධය න රජයට එහ ප රව ස යන අතර ස ණ ත මක අදහස ල බ ඇත 2023 ජ ල ම සය ද ස ම බ බ ව ජන ධ පත එමර සන ම නන ගග ව ය ක ර නය ර ස ය න ආක රමණයට සහය පළ කළ ය සන නද ධ හම ද ස ම බ බ ව ආරක ෂක හම ද ව ධජය ස ම බ බ ව ආරක ෂක හම ද වන ප හ ට වන ලද ද ක රල ක ර හම ද ත නක ස ම බ බ ව අප ර ක න ජ ත ක ව ම ක ත හම ද ව ZANLA ස ම බ බ ව මහජන ව ප ලවව ද හම ද ව ZIPRA සහ ර ඩ ස ය න ආරක ෂක හම ද RSF ද වන ච ම ර න ග සහ ස ම බ බ ව න දහස න පස 1980 ද එක සත ක ර ම න 1982 ද ව ශ ර ම ග ය එය ර ම ර ෂල න මන ව ල ෂ ග අණ යටත ස ම බ බ ව ජ ත ක හම ද ව ZNA සහ ස ම බ බ ව ග වන හම ද ව AFZ ප හ ට ව මට ඒක බද ධ ක ල ස ම ව ස ද ව ය 1985 ද එය ර ච ෆ ම ර ෂල ජ ෂ ය ත ගම ර ය ව ත අණද න න ලධ ර ය භ ර ද න ඩව ඩ ප ට 2003 ද ජ නර ල ක න ස ටන ටය න ච ව න ග උසස කර ස ම බ බ ව ආරක ෂක හම ද ව ආඥ පත ල ස පත කරන ලද ඔහ ව න වට ල ත නන ජ නර ල ප ව ස බන ඩ ය ධ හම ද පත ල ස පත ව ය ZNA සත ව 30 000 ක සක ර ය ර ජක ර ශක ත යක ඇත ග වන හම ද ව ස ථ වර ප ද ගලය න 5 139ක පමණ ස ට ස ම බ බ ව ජනරජ ප ල ස ය ප ල ස ආධ රක ඒකකය ප ර ම ල ටර ප ල ස ය ඇත ළ ව ස ම බ බ ව ආරක ෂක බලක ය ක ටසක වන අතර ස ඛ ය ව 25 000ක 1980 ම ල භ ගය බහ තර ප ලනය න පස ව බ ර ත න ය හම ද ප හ ණ කර වන ගර ල ල සටන කර වන ද නට පවත න ර ඩ ස ය න සන නද ධ හම ද වන මත ඇත බලඇණ ව ය හයකට ඒක බද ධ ක ර ම අධ ක ෂණය කළහ පළම වසර සඳහ ඉහළම දක ෂත දක වන අප ක ෂකය බලඇණ අණද න න ලධ ර ය බවට පත වන ක රමයක අන ගමනය කරන ලද ඔහ හ ඇය ZANLA ව ත න නම ඔහ ග හ ඇයග ද වන අණ ද න න ලධ ර ය ඉහළම ක ර ය ස ධනය කළ ZIPRA අප ක ෂකය ව ය සහ අන ක අතට ම මග න ව ධ න ව ය හය චලනයන ද ක අතර සමබරත වයක සහත ක ව ය ZNA ම ල න බලඇණ 28 ක න සමන ව ත ව බලස න හතරකට ප හ ට වන ලද බ ර ග ඩ ආධ රක ඒකක සම ප ර ණය න ම ප හ හ ටප ර ඩ ස ය න හම ද ව ව ශ ෂඥය න ග න සමන ව ත ව අතර ර ඩ ස ය න අප ර ක න රය ෆල වල ඒක බද ධ න ව බලඇණ 1 වන 3 වන සහ 4 වන බලස න ව ත අන ය ක ත කරන ලද පස වන බළක ය 1981 ද ප හ ට වන ලද අතර 1988 ද ව ස ර ව හර න ලද ද ග ක ර හ න ඩ ල ස හ ඳ න ව න ම ටබ ල ලන ඩ බ ර ග ඩය අත පත කර ග න ම ද සම හ ම ල ච ඡත වය සහ ම න ම ර ම ප රදර ශනය ක ර ම න පස වය බ ර ග ඩ ය 2006 වන ව ට න වත ප හ ට වන ලද එහ අණද න න ලධ ර බ ර ග ඩ යර ජ නර ල ජ න ම ප න ඩ එහ ස රවත ඉත හ සය අගය කළ ය ම නව හ ම කම ර බට ම ග බ ට එර හ ව ලන ඩනය ව ර ධත වක ස ම බ බ ව හ ස ම බ බ ව ප ල ස ය ව ස න ව ර ධත අධ ර යමත කර ඇත ම ග බ පර ප ලනය සහ ප රම ඛ ZANU PF පක ෂය යටත ස ම බ බ ව හ ක රම න ක ලව සහ උග රවන ම නව හ ම කම උල ල ඝනය ක ර ම ප ළ බඳ ප ල ල ව ප ත ර න ව ර ත ත බ ඇම න ස ට ඉන ටර න ෂනල සහ හ ය මන රය ට ස ව ච ව න ම නව හ ම කම ස ව ධ නවලට අන ව ස ම බ බ ව රජය නව ත න ආහ ර ගමන ක ර ම සහ පද ච ය න දහස ර ස ව ම න දහස සහ න ත ය ආරක ෂ ව ප ළ බඳ අය ත ව ස කම උල ල ඝනය කරය 2009 ද ජ ත යන තර ජන ස හ ර ව ද වත න ග ස ගමය සභ පත ග ර ගර ස ට න ටන ප රක ශ කළ ම ග බ රජය මන ෂ යත වයට එර හ අපර ධ සම බන ධය න ව රද කර බවට ප හ ද ල ස ක ෂ ඇත බවත ම ග බ ජ ත යන තරය ඉද ර ය නඩ ව භ ගයට ග න ඒමට ප රම ණවත ස ක ෂ ඇත බවත ය අපර ධ අධ කරණය ස ම බ බ ව හ ප ර ම සමල ග කත වය න ත ව ර ධ ය 1995 ස ට රජය සමල ග ක ප ර ම සහ ග හ ණ යන ද ප ර ශවයටම එර හ ව උද ඝ ෂණ ක ර ය ත මක කර ඇත ජන ධ පත ම ග බ ස ම බ බ ව ප රශ න ර සකට සමල ග කය න ට ද ස පවර ඇත අතර සමල ග කත වය අප ර ක න සහ ය ර ප ය යටත ව ජ තව ද න ව ස න ග න ආ ද ර ච ර ස ස ක ත යක ල ස ස ලක අතර ඔහ ග රට ස ද ජ ත කයන ක හ ප ද න ක ව ස න පමණක ක ර ය ත මක කරන ලද 2007 ම ර ත 11 MDC ර ල යක මර දනය ක ර ම සහ 2008 ම ත වරණ ව ය ප රය අතරත ර තවත ක පයකට එර හ ව ව ර ද ධ ර ස ව ම න තරම ප ල ස බලක ය පල ග න ම වලට ලක ව ප ල ස ක ර ය එක සත ජ ත න ග මහල කම බ න ක ම න ය ර ප ස ගමය සහ එක සත ජනපදය ව ස න ද ඩ ල ස හ ළ ද ක ඇත ෆ ක ස සව ත ව ස ට ම ධ ය අය ත ව ස කම සහ ප රව ශය ප ළ බඳව ද කනස සල ලක පවත ස ම බ බ ව රජයට ම ධ ය න දහස සහ භ ෂණය න දහස යටපත කරන බවට ච දන එල ල ව මහජන ව ක ශන ආයතනය වන ස ම බ බ ව ව ක ශන ස ස ථ ව ප රච රක ම වලමක ල ස භ ව ත ක ර ම සම බන ධය න එය න වත න වතත ච දන කර ඇත ඩ ල න ව ස ව න රජය ව ව චනය කරන ප වත පත වස ද ම ව ඔව න ග ක ර ය ලවලට බ ම බ ප ප රව ම න පස ව සහ රජය ඔව න ග බලපත රය අල ත ක ර ම ප රත ක ෂ ප ක ර ම න BBC News Sky News සහ CNN ස ම බ බ ව ස ට ර ගත ක ර ම හ ව ර ත ක ර ම තහනම කරන ලද 2009 ද BBC සහ CNN ව ර ත ක ර ම ස ම වන ඉවත කරන ලද Sky News ස ම බ බ ව ත ල ස ද වන ස ද ව ම දක ණ අප ර ක ව ව න අසල ව ස රටවල න ද ග න ද ගටම ව ර ත කරය 2020 ජ ල 24 වන ද න එක සත ජ ත න ග ම නව හ ම කම ප ළ බඳ මහ ක මස ර ස ක ර ය ලය OHCHR අදහස ප රක ශ ක ර ම න දහස සහ ව ද වල ස මක ම ව එක ර ස ක ර ම න දහස යටපත ක ර මට ස ම බ බ ව බලධ ර න COVID 19 අර බ දය කඩත ර වක ල ස භ ව ත කර ඇත ය ය ජන කරන ච දන සම බන ධය න කනස සල ල පළ කළ ය OHCHR ප රක ශක ල ස ත ර ස ල ප රක ශ කළ ද ෂණයට හ ව නත ඕන ම ද යකට ව ර ධය ද ක ව මට ජනත වට අය ත යක ඇත බවය වඩ හ ඳ ව ට ප සහ ස ව ක න ද ස ඉල ල ස මක ම ව ව ර ධත වය න රත ව හ ද යන සහ ස ඛ ය ස වකය න ව ස ර ව හ ර මට සහ අත අඩ ග වට ග න මට ස ම බ බ ව බලධ ර න බලය ය ද ගත හ ව ර ධත වයකට සහභ ග ව ම න ස ව ර ද ධ පක ෂය ස ම ජ කය න ක හ ප ද න ක සහ ගව ෂණ ත මක ම ධ යව ද න ද අත තන මත ක ල ස අත අඩ ග වට ග න රඳව තබ ගත බව එම ව ර ත ප න ව ද ය 2020 අග ස ත 5 වන ද න ට ව ටර හ ZimbabweanLivesMatter ව ය ප රය රට ත ළ ම නව හ ම කම උල ල ඝනය ක ර ම ක ර හ ජ ත යන තර ක ර ත මත ප ද ගලය න ග සහ ද ශප ලනඥයන ග අවධ නය ය ම කරම න එමර සන ම නන ගග ව ග රජයට ද ඩ ප ඩනයක එල ල කළ ය ද ශප ලන ක ර ය ක ර න අත අඩ ග වට ග න ම ප හ ර ග න ම සහ වධහ ස ප ම ණව ම සහ ම ධ යව ද හ ප ව ල ච න න සහ බ කර ත ය ගය ව ස න ක ට ල ය ස ත ගත කර ඇත කත වර ය ට ස ට ස ද ගර ම බ ග ස රගත ක ර ම සම බන ධය න ම ම ව ය ප රය ප ව ත ව ණ පර ප ලන අ ශ ස ම බ බ ව පර ප ලන අ ශ ස ම බ බ ව මධ යගත රජයක ඇත අතර පර ප ලන අරම ණ සඳහ පළ ත අටකට සහ පළ ත තත ත වය සහ ත නගර ද කකට බ ද ඇත ස ම පළ තකටම රජය පර ප ලනය ස ම න යය න ස ද ක ර න පළ ත අගන වරක ඇත පළ ත අගන වරබ ලව ය බ ලව ය හර ර හර ර මන කලන ඩ ම ට ර මශ නලන ඩ මධ යම බ න ද රමශ නලන ඩ න ග නහ ර ම ර න ද ර මශ නලන ඩ බස න හ ර ච න හ ය මස ව න ග මස ව ග නගරයමටබ ල ලන ඩ උත ර ල පන ද ස ත ර ක කයමටබ ල ලන ඩ දක ණ ග ව න ඩ ම ඩ ලන ඩ ග ව ර බ හ පළ ත වල නම ජනනය ව ය යටත ව ජ ත සමය ද මශ නලන ඩ සහ ම ටබ ල ලන ඩ බ ද ම න මශ නලන ඩ යන බ ර ත න ය දක ණ අප ර ක න සම ගම ප ර ග ම ත ර ව ව ස න ප රථමය න අත පත කරගත භ ම ප රද ශය වන අතර පළම ම ටබ ල ය ද ධය ද යටත කරගත ප රද ශය ම ටබ ල ලන ඩ ව ය බ හ පළ ත වල ස ලක ය ය ත ව ර ග ක ස ළ ජ ත න ස ට යද ම ය දළ වශය න ෂ න ජනය ග සහ මතබ ල ජනය ග ප ර ව යටත ව ජ ත ප රද ශයට අන ර ප ව ස ම පළ තකම ප රධ නත වය දරන ලබන න ජන ධ පත වරය ව ස න පත කරන ලබන පළ ත ආණ ඩ ක රවරය ක ව ස න පළ ත රජය ප ලනය කරන ලබන න ර ජ ය ස ව ක ම ෂන සභ ව ව ස න පත කරන ලද පළ ත පර ප ලකය ක ව ස න පළ ත මට ටම න අන ක ත රජය ක ර යයන ජ ත ක රජය ද ප ර තම න ත වල පළ ත ක ර ය ල මග න ස ද ක ර පළ ත ද ස ත ර ක ක 59කට සහ ව ට ට 1 200කට බ ද ඇත සමහර ව ට මහ නගර සභ ල සද හ ඳ න ව ස ම ද ස ත ර ක කයකම ප රධ නත වය දරන න ර ජ ය ස ව ක ම ෂන සභ ව ව ස න පත කරන ලද ද ස ත ර ක පර ප ලකය ක ව ස න ප රධ න ව ධ යක න ලධ ර ය ක පත කරන ග ර ම ය ද ස ත ර ක කව න ස ලයක ද ඇත ග ර ම ය ද ස ත ර ක සභ ව සමන ව ත වන න ද ස ත ර ක කය ත ර පත ව ව ට ට මන ත ර වර න ද ස ත ර ක පර ප ලක සහ ප රධ න න ග ස ම ප රද ය ක න ත ය යටත පත කරන ලද සම ප රද ය ක න යකය න එක න ය ජ තය ක ද ස ත ර ක මට ටම න අන ක ත රජය ක ර යයන ජ ත ක රජය ද ප ර තම න ත ද ස ත ර ක ක ර ය ල මග න ස ද ක ර ව ට ට මට ටම න ත ර පත ව ව ට ට මන ත ර වරය ක ර ල හ ඩ ප රධ න න ට යටත සම ප රද ය ක න යකය න සහ ගම ස වර ධන කම ට න ය ජ තයන ග න සමන ව ත ව ට ට ස වර ධන කම ට වක ඇත ව ට ට ගම වලට බ ද ඇත අතර ඒ ස ම එකක ම ත ර පත ව ගම ස වර ධන කම ට වක සහ ප රධ න ය ක ර ල හ ඩ ට යටත සම ප රද ය ක න යකය ක ඇත සම බ ධක 2000 දශකය ම ල භ ගය ස ට ස ම බ බ ව ද ශ ය ද ශප ලනය ම න ම බටහ ර ජ ත න සමඟ රට සබඳත හ ඩගස ව ඇත එක සත ජනපදය සහ ය ර ප ස ගමය ව ස න පනවන ලද සම බ ධකවලට යටත ව ස ම බ බ ව පවත 2002 ද ස ම බ බ ව මහ ම ත වරණය ප ව ත ව අතර එම ම ත වරණයට ප ර ය ර ප ස ගමය න ර ක ෂකයන යවන ලද නම ත ම ත වරණ න ර ක ෂක කණ ඩ යමට රට හ ර ය මට ස ද ව ය 2002 ප බරව ර ය ද EU ව ස න ස ම බ බ ව ව ත ඉලක කගත හ ස ම ක ර ප යවර ත බ ය අවම වශය න ර ජ ය න ලධ ර න 20 ද න ක ට ය ර පයට ඇත ළ ව ම තහනම කරන ලද අතර ය ර ප ස ගම අරම දල නතර කරන ලද ම ත වරණයට ප ර 2002 ස ට 2007 දක ව ස ම බ බ ව රජයට ඩ ලර ම ල යන 128ක ව ය ව අතර එය අවල ග ව ය එස ව වද EU ව ස න රජයට ස ජ ව අරම දල ස පය ම පමණක නතර කළ නම ත එය ද ගටම ම දල ය ව ම ස ද කළ ආධ ර ආයතන සහ ර ජ ය න වන ස ව ධ න හරහ පමණ වසර ක හ පයකට පස EU සහ ස ම බ බ ව ඔව න ග සමහර ආරව ල ව සඳ ගත අතර EU සම බ ධක බ හ මයක ඉවත කරන ලද අන ක ත ර ජ ය න ලධ ර න ඉවත කරද ද ල ය ස ත ව ර ඳ ස ට ය ම ග බ සහ ඔහ ග බ ර ඳ පමණ ක ස ව තත ය ර ප ස ගමය තවමත ස ම බ බ ව ම දල ලබ ද න න න ත එබ ව න රජය 2019 ම ර ත 4 ස ට 2019 ම ර ත 21 දක ව ඉඩ ය ස ළ ක ණ ට ව ද ට පර ද ර ජ ය න වන ස ව ධ න හරහ ම දල ය ම කරය ඇම ර ක ව ස ම බ බ ව ර ජ යයට ද සම බ ධක ප නව ය ස ම බ බ ව මත එක සත ජනපද සම බ ධක වර ග ද කක ත බ පළම එක ස ම බ බ ව ප රජ තන ත රව දය සහ ආර ථ ක ප රත ස ධන පනත ZIDERA වන අතර ද ව න න ඉලක කගත සම බ ධක ව ඩසටහනය ZIDERA ඉල ල ම ක හ පයක ඉද ර පත කළ පළම එක තමය ස ම බ බ ව ම නව හ ම කම වලට ගර කළ ය ත ය ද වන ව ස ම බ බ ව ක ග ප රජ තන ත රව ද ජනරජයට කරන ඇඟ ල ග ස ම න ව ත ව ය ය ත ය ත න වන ස ම බ බ ව ස ද ග ව පලවල අත පත කර ග න ම න ව ත ව ය ය ත ය ම ම ඉල ල ම ක ස වක ඉට න කළ නම එක සත ජනපදය IMF සහ ල ක බ ක ව ස ම බ බ ව ව ත ම දල ණයට ද ම අවහ ර කරන ඇත 2018 ද නව ZIDERA ක ර ය ත මක ව ය ප රජ තන ත රව දය ප රත ස ථ පනය ක ර ම හ ම ත රත වයක ඇත න ව න දහස ම ත වරණ න දහස ම ධ ය සහ ම නව හ ම කම ත බ ය ය ත ය යන ආදර ශ ප ඨය සමඟ න ස ම බ බ ව SADC ව න ශ චය මණ ඩලය ත න ද ව බල ත මක කළ ය ත ය ඉලක කගත සම බ ධක ව ඩසටහන 2003 ද ක ර ය ත මක කරන ලද අතර එය ස ම බ බ ව සම ගම සහ එක සත ජනපද සම ගම සමඟ ගන ද න ක ර මට අවසර න ත ප ද ගලය න ල ය ස ත ගත කරය ස ම බ බ ව සම බ ධක දශක ද කකට ව ඩ ක ලයක ත ස ස පවත 2021 ම ර ත ම සය ද එක සත ජනපදය ස ම බ බ ව ව ත ස ය සම බ ධක අල ත කළ ය ආර ථ කය1950 ස ට දක ණ අප ර ක න රටවල ඓත හ ස ක දළ ද ශ ය න ෂ ප ද තය ඒක ප ද ගල ස වර ධනය ස ම බ බ ව හ ප රධ න ව ද ශ අපනයන වන න ඛන ජ රත රන සහ ක ෂ කර ම න තයය ස ම බ බ ව හරහ අප ර ක න ට ර න ස අප ර ක න ම ටර රථ ම ර ග ද කක හරහ ගමන කරය කය ර ක ප ටව න අධ ව ග ම ර ගය සහ බ ර ල බ ට අධ ව ග ම ර ගය ස ම බ බ ව මහ ද ව පය දක ණ අප ර ක ව ව ශ ලතම ව ළඳ හව ල කර ව ප ද ගල ක ව යවස යන සඳහ බද සහ ත ර බද ඉහළ මට ටමක පවත න අතර ර ජ ය ව යවස යන සඳහ ද ඩ සහන ධ ර ලබ ද ර ජ ය න ය මනය සම ගම සඳහ ම ල අධ ක ව ව ය ප රයක ආරම භ ක ර ම හ වස ද ම ම මන දග ම සහ ම ල අධ ක ව ස ච රක ව ය ප රය ද ආර ථ කය ප රධ න භ ම ක වක ඉට කරය නම ත ම ත වසරවලද අස ර ථක ව ම න පවත ස ම බ බ ව ස රක ෂණ ක ර ය ස ධක බලක ය 2007 ජ න ම සය ද ව ර ත වක න ක ත කළ අතර දඩයම ක ර ම සහ වන ව න ශය හ ත ව න 2000 වසර ස ට ස ම බ බ ව වන සත න ග න 60 ක ම ය ග ස ඇත බව ඇස තම න ත කර ඇත ප ල ල ව ප ත ර න වන ව න ශය සමග එක ව ස ද වන ජ ව ත හ න ය ස ච රක කර ම න තයට ව න ශක ර ව ය හ ක බවට ව ර ත ව අනත ර අඟවය ත රත ර හ සන න ව දන ත ක ෂණ අ ශය ව ගය න වර ධනය ව ම න පවත 2011 ද ජ ගම අන තර ජ ල බ රව සර සම ගමක වන ඔප ර ව ස න කරන ලද ව ර ත වක න ස ම බ බ ව අප ර ක ව ව ගය න ම වර ධනය වන ව ළඳප ළ ල ස ශ ර ණ ගත කර ඇත හර ර ම බර හ ව ළඳප ළක 2002 ජනව ර ම සය ස ට 2001 ස ම බ බ ව ප රජ තන ත රව දය සහ ආර ථ ක ප රත ස ධන පනත ZDERA නම න හ ඳ න ව න එක සත ජනපද න ත සම ප දනය හරහ රජය ජ ත යන තර ම ල ය ආයතනවල ණය ර ඛ ක ට කර ඇත 4C වගන ත ය මග න ස ම බ බ ව රජයට ණය සහ ණය ද ර ඝ ක ර ම න ශ ධ ක ර මට ජ ත යන තර ම ල ය ආයතන ය ම කරන ල ස භ ණ ඩ ග රය ල කම ට උපද ස ද ය එක සත ජනපදයට අන ව ම ම සම බ ධක ඉලක ක වන න රජය න ලධ ර න සත හ ප ලනය වන ව ශ ෂ ත ව ය ප ර හතක ම ස ස ම න ය ප රව ස යන න ව ඒක ප ද ගල දළ ද ශ ය න ෂ ප ද තය වත මන අසල ව ස රටවලට ස ප ක ෂව ල ක ස ම න යය 100 ස ම බ බ ව 1980 ගණන වසරකට 5 GDP වර ධනය සහ 1990s වසරකට 4 3 GDP වර ධනය ප ර ධන ත මක ආර ථ ක වර ධනයක පවත ව ග න ග ය ය ආර ථ කය 2000 ස ට පහත ව ට ණ 2000 ද 5 2001 ද 8 2002 ද 12 සහ 2003 ද 18 ක ග ප රජ තන ත රව ද ජනරජය ය ද ධයට 1998 ස ට 2002 දක ව ස ම බ බ ව ම ද හත ව ම න ස ආර ථ කය න ඩ ලර ම ල යන ස ය ගනනක ක න ද ව ය 1999 ස ට 2009 දක ව ස ම බ බ ව ව ර ෂ ක දළ ද ශ ය න ෂ ප ද තය 6 1 ක අඩ ම ආර ථ ක වර ධනයක ද ට ව ය ආර ථ කය පහත ව ට මට ප රධ න වශය න හ ත ව ඇත ත රජය ව රද කළමන කරණය සහ ද ෂණය සහ 2000 වසර මතභ ද ත මක ඉඩම ර ජසන තක ක ර ම වලද ස ද ග ව න 4 000 කට ව ඩ ප ර සක ඉවත ක ර මය ස ම බ බ ව රජය සහ එහ ආධ රකර වන සහත ක කරන න ආර ථ කය කඩ කප පල කළ තම ඥ ත න පලව හ ර ම පළ ග න ම බටහ ර ප රත පත ත බවය 2005 වන ව ට ස ම න ය ස ම බ බ ව ව ස යන ග ම ලද ග න ම ශක ත ය 1953 ට සම න මට ටම වලට පහත ව ට ඇත 2005 ද මහ බ ක අධ පත ග ඩ ය න ග න ග න යකත වය න ය ත ආන ඩ ව ස ද ග ව න ට න වත ප ම ණ ය හ ක බවට ප රක ශ ක ර මට පටන ගත ත ය 400 ස ට 500 දක ව තවමත රට ත ළ ඉත ර ව ඇත නම ත ර ජසන තක කර ඇත බ හ ඉඩම තවද රටත ඵලද ය න ව ය 2016 වන ව ට ස ද ග ව න සත ම ල ග ව පල 4 500 න 300 ක පමණ ඉත ර ව ය ප ටත ව ග ය ග ව පල ඉත ද රස ථ ව ය න තහ ත ඒව ය හ ම කර වන ආරක ෂ ව සඳහ ම දල ග ව හ ප ලන තන ත රය සමඟ සහය ගය න කටය ත කර ඇත 2007 ජනව ර ම සය ද රජය සමහර ස ද ග ව න ට ද ග ක ල න බද න ක ත කළ ය ක ස ව තත ඒ සමගම කල න ඉවත ක ර ම ද න ව ම ලබ ද න ඉත ර ස ද ග ව න ට ඉඩම න ඉවත වන ල ස හ අත අඩ ග වට ග න ම අවද නමක ඇත ල ස රජය ද ග න ද ගටම ඉල ල ස ට ය ය ම ග බ ව ද ශ ආන ඩ ප න ව ද න අතර ස ම බ බ ව ආර ථ කය ව ට මට හ ත ව ල ස කඩ කප පල ක ර ත වය ච දන කළ අතර රට 80 ව ධ මත ව ර ක ය අන ප තය ද ව ය මධ යම ස ඛ ය ල ඛන ක ර ය ලයට අන ව උද ධමනය 1998 ද 32 ක ව ර ෂ ක අන ප තයක න 2008 අග ස ත ම සය ද 11 200 000 ක ඇස තම න ත ගත ඉහළම අගයක දක ව ඉහළ ග ය ය ම ය අධ උද ධමන තත ත වයක න ය ජනය කළ අතර මහ බ ක ව නව ඩ ලර ට ර ල යන 100 න ට ට වක හඳ න ව ද න න ය 2009 ජනව ර ම සය ද ප න ග ය උද ධමනය ම ඩප ව ත ව ම උත ස හයක ල ස ව ඩබලන ම දල අම ත ය ප ට ර ක චය නම ස න ව දනය කළ ස ම බ බ ව ඩ ලරය සමඟ ව ය ප ර ක ර මට ස ම බ බ ව ව ස යන ට ව නත වඩ ස ථ වර ම දල භ ව ත ක ර මට අවසර ද න බවය උද ධමනය ම ඩප ව ත ව ම සහ ආර ථ ක වර ධනය වර ධනය ක ර ම සඳහ ස ම බ බ ව ඩ ලරය 2009 අප ර ල ම සය ද ද න න යමයක න ම ත ව අත හ ට වන ලද 2016 ද ස ම බ බ ව එක සත ජනපද ඩ ලරය සහ ර න ඩ දක ණ අප ර ක ව ප ල බ ට ස ව න ය ර සහ පව ම ස ටර ල න එක සත ර ජධ න ය ව න ව ව ධ ම දල වර ග වල ව ළඳ ම ක ර මට අවසර ද න න ය 2019 ප බරව ර ම සය ද ස ම බ බ ව ර සර ව බ ක ව ආණ ඩ ක ර ජ න මන ග ඩ ය ස ම බ බ ව ආර ථ ක හ ම ල ය අභ ය ගවලට ව සඳ ම ස ව ම සඳහ නව ද ශ ය ම දල ඒකකයක තත ය ක ල න දළ ප යව ම ඩ ලරයක හඳ න ව ද න න ය ය න ට රජය ප හ ට ව ම න පස ව සහ 2009 ද ස ම බ බ ව ඩ ලරය ව න වට ම දල වර ග ක හ පයක සම මත කර ග න ම න පස ව ස ම බ බ ව ආර ථ කය යළ ත යථ තත ත වයට පත ව ය 2009 සහ 2012 අතර දළ ද ශ ය න ෂ ප ද තය වසරකට 8 9 ක න වර ධනය ව ය 2010 න ව ම බරය ද ජ ත යන තර ම ල ය අරම දල ස ම බ බ ව ආර ථ කය ව ස තර කළ එහ උත ප ර රක ආර ථ ක වර ධනය ද වන වසර සම ප ර ණ කරම න ල සය ප න අප ර ක ආය ජන බ ක ව IMARA ව ස න 2011 ප බරව ර ම සය ද ස ම බ බ ව හ ආය ජන අප ක ෂ වන ප ළ බඳ ව ස ද යක ව ර ත වක න ක ත කරන ලද අතර ව ඩ ද ය ණ කළ ආද යම පදනමක සහ ඉහළ බද ල බ ම උප ට දක වය 2013 ජනව ර ම සය ද ම දල අම ත ය ශය ව ස න ඔව න ග භ ණ ඩ ග රය ඇත ත ඩ ලර 217ක පමණක බවත ඉද ර ම ත වරණ සඳහ ම දල ය දව ම සඳහ පර ත ය ග සඳහ ඉල ල ම කරන බවත ව ර ත කළ ය 2014 වන ව ට ස ම බ බ ව 1990 ගණන වල දක නට ල බ ණ මට ටමට යථ තත ත වයට පත ව නම ත 2012 සහ 2016 අතර වර ධනය අඩ ල ව ය උද ධමනය 2018 ද 42 2019 ජ න ම සය ද උද ධමන අන ප තය 175 දක ව ළඟ ව අතර එය රට ප ර මහජන න සන ස න ත වයට හ ත ව ය ඛන ජ ල ව ව ශ ලතම ප ල ට නම ස ච ත සමහරක ඇන ග ල ඇම ර කන ප එල ස ස ම ප ල ට ස සහ ඉම ප ල ප ල ට නම ව ස න හ ර මත සමඟ පතල අ ශය ල භද ය ව ජ ත ය ව ශ ලතම ප ල ට නම සම ගම වන ස ම ප ල ට සම ගම ජනසත කරන බවට ම ග බ ග තර ජන න තක ඇමර ක න ඩ ලර ම ල යන 500 ක ව ය ප ත යක සමඟ ඉද ර යට ග ස ඇත අතර ව නම ඩ ලර බ ල යන 2 ක ව ය ප ත යක ද ගටම කරග න යය 2006 ද ස ය ගන න ලද ම රන ජ ද යමන ත ක ෂ ත ර ස යවසකට ව ඩ ක ලයක ත ළ ස ය ගත ව ශ ලතම ද යමන ත ල ස ස ලක ඔව න ට රට ම ල ය තත ත වය ස ලක ය ය ත ල ස ව ඩ ද ය ණ ක ර ම හ ක ය ව ඇත නම ත ක ෂ ත රය න ල බ න ස යල ම ආද යම ප හ හම ද න ලධ ර න ග සහ ZANU PF ද ශප ලනඥයන ග ස ක ක වලට අත ර දහන ව ඇත න ෂ ප දනය කරන ක රට සම බන ධය න ගත කල ම රන ජ ක ෂ ත රය ල ව ව ශ ලතම ද යමන ත න ෂ ප දන ව ය ප ත වල න එකක 2014 වර ෂය ද ඩ ලර ම ල යන 350කට වඩ වට න ක රට ම ල යන 12ක න පදව ඇත ය ගණන බල ඇත 2014 ඔක ත බර වන ව ට ම ටලන ක පර ෂන ස ම බ බ ව හ ව ශ ලතම රන ආකරය ව ය ක ෂ කර ම ස ම බ බ ව හ ෂ න ග ව පල ස ම බ බ ව ව ණ ජ ග ව ත න අ ශය සම ප රද ය කව අපනයන සහ ව ද ශ ව න මය ම ල ශ රයක ව අතර ර ක ය 400 000ක ලබ ද න න ය ක ස ව තත රජය ඉඩම ප රත ස ස කරණ ව ඩසටහන එම අ ශයට ද ඩ ල ස හ න කළ අතර ස ම බ බ ව ආහ ර න ෂ ප දන ශ ද ධ ආනයනකර ව ක බවට පත කළ ය උද හරණයක ල ස 2000 සහ 2016 අතර ව ර ෂ ක ත ර ඟ න ෂ ප දනය ට න 250 000 ස ට ට න 60 000 දක ව පහත ව ට ණ බඩ ඉර ඟ ට න ම ල යන ද කක ස ට ට න 500 000 දක ව අඩ ව ය සහ හරක මස සඳහ ඝ තනය කරන ලද ගවයන 605 000 ස ට හ ස 244 000 දක ව පහත ව ට ණ ක ප න ෂ ප දනය වරක වට න අපනයන භ ණ ඩයක ව අතර 2000 ද ස ද ජ ත කය න සත ක ප ග ව පල අත පත කර ග න ම න හ අත පත කර ග න ම න පස අතථ ය ල ස නතර ව අතර එය ක ස ද යථ තත ත වයට පත න ව ය පස ග ය වසර දහය ප ර වට අර ධ ශ ෂ ක න වර තන කල ප සඳහ වන ජ ත යන තර භ ග පර ය ෂණ ආයතනය ස ම බ බ ව ග ව න ට අස ව න න ව ඩ ක ර මට උපක ර කළ හ ක ත රස ර ග ව ත න ක රමයක වන ස රක ෂණ ක ෂ ක ර ම ක ශ ල ප ය ක රම අන ගමනය ක ර මට සහ ය ව අවම ප ශ ක ළඹ ම රන ල ක ලයට අයත බ ග වග ව සහ ක බන ක වස න භ ව තය යන ම ලධර ම ත න ය ද ම න ග ව න ට ආක රමණය ව ඩ ද ය ණ ක ර මට ව ෂ ප කරණය සහ ප ශ ඛ දනය අඩ ක ර මට සහ ක බන ක ප ශ අන තර ගතය ග ඩන ග මට හ ක ය 2005 සහ 2011 අතර ස ම බ බ ව හ ස රක ෂණ ක ෂ කර ම න තය ය ද න ක ඩ වත හ ම යන ග ස ඛ ය ව 5 000 ස ට 150 000 දක ව ව ඩ ව ය ව ව ධ ප රද ශ හරහ ධ න ය අස ව න න ස යයට 15ත 100ත අතර ප රම ණයක න ඉහළ ග ය ය රජය ව ස න 2012 ද ජ ත ක උප ය ම ර ග ක ආහ ර ස රක ෂ ත බ ගයක ල ස අර ත පල ප රක ශයට පත කරන ලද ස ච රක කර ම න තය ව ක ට ර ය ද ය ඇල ල ඉහළ ස ම බ ස ය අවස නය සහ ම ද ස ම බ ස ය ආරම භය 2000 වසර ඉඩම ප රත ස ස කරණ ව ඩසටහන ස ට ස ම බ බ ව ස ච රක ව ය ප රය ක රම න ක ලව පහත ව ට ඇත 2018 වසර ස ච රකයන ම ල යන 2 6ක සමඟ න ස ච රක ව ය ප රය උපර මයට ප ම ණ ය ය 2016 ද ස ම බ බ ව ව ත ස ච රක ව ය ප රය ම ළ ද යකත වය ඩ ලර බ ල යන 1 1 USD හ ස ම බ බ ව දළ ද ශ ය න ෂ ප ද තය න 8 1 ක පමණ ව ය ස ච රක සහ ස ච රක ව ය ප රය ම න ම ස ච රක සහ ස ච රක ව ය ප රය න වක රව සහ ය දක වන කර ම න ත ද ජ ත ක ර ක ය වල න 5 2 ක ව ය 2000 සහ 2007 අතර ග වන සම ගම ක හ පයක ස ම බ බ ව ව ත න ඉවත ව ය ඕස ට ර ල ය ව ක ව න ට ස ජර මන ය ල ෆ ත න ස සහ ඔස ට ර ය න ග වන ස වය ම ල න ම ඉවත ව අතර 2007 ද බ ර ත න ය ග වන ස වය හර ර ව ත ස යල ම ස ජ ග වන ගමන අත හ ට වන ලද අප ර ක ව ප ර සහ ය ර පය සහ ආස ය ව ගමන න ත ක හ පයක ග වන ගමන ක ර ය ත මක කළ රට ප රම ඛතම ග වන ස වය වන එය ර ස ම බ බ ව 2012 ප බරව ර ම සය ද ම හ ය ම නතර කරන ලද 2017 වන ව ට ප රධ න ව ණ ජ ග වන සම ගම ක හ පයක ස ම බ බ ව ව ත ග වන ගමන න වත ආරම භ කර ඇත ස ම බ බ ව හ ප රධ න ස ච රක ආකර ෂණ ක හ පයක ඇත ස ම බ ය ව සමඟ බ ද ග න ඇත ස ම බ ස හ ව ක ට ර ය ද ය ඇල ල ප හ ට ඇත ත ස ම බ බ ව හ වයඹ ද ස න ය ව ක ට ර ය ද ය ඇල ල ල ව ව ශ ලතම ද ය ඇල ල ල ස ස ලක ආර ථ ක ව නස කම වලට ප ර ම ම ස ථ න සඳහ ස ච රක ව ය ප රය න ව ඩ ප රම ණයක ස ම බ බ ව ප ත තට ප ම ණ නම ත ද න ස ම බ ය ව ප රධ න ප රත ල භ ය ව ව ක ට ර ය ද ය ඇල ල ජ ත ක වන ද ය නය ද ම ම ප රද ශය ප හ ට ඇත අතර එය ස ම බ බ ව හ ප රධ න ජ ත ක වන ද ය න අට න එකක එය න ව ශ ලතම වන න හ ව ග ජ ත ක උද ය නයය ස ච රක ව ය ප රය සඳහ තවත ස ථ නයක වන කර බ ව ල ල ව ව ශ ලතම ජල ශය ව න ග නහ ර උස බ ම යන ම ස ම බ ක ද ශ ස ම ව ආසන නය ප හ ට කඳ කර ප රද ශ ම ල වක ස ම බ බ ව හ උසම කඳ ම ද න වන නය ගන කන ද ම ටර 2 593 අඩ 8 507 එහ ම න ම බ ම බ කඳ සහ නය ග ජ ත ක වන ද ය නය ද ප හ ට ඇත ල ක දර ශනය ම ම කඳ කරය ප හ ට ඇත අතර ක ල ම ටර 60 70 ස තප ම 37 43 පමණ ද ර න ප හ ට ස ථ න ද ශ යම න වන අතර ප හ ද ල ද නවලද ර ස ප නගරය ද කගත හ ක ය ස ම බ බ ව අප ර ක ව අස ම න ය ද යක වන න අද ව ත ය ව යළ ගල ශ ල යක න ඉද කරන ලද ප ර ණ හ මධ යක ල න නටඹ න නගර ගණන වක ත බ මය ම ව ය න වඩ ත ප රස ද ධ වන න මස ව ග හ මහ ස ම බ බ ව නටබ න ය අන ක ත නටබ න අතර ක ම ධ ල ද ල සහ නල ටල ඇත ළත ව ම ට බ කන දs යන දක ණ ස ම බ බ ව හ බ ලව ය ස ට දක ණට ක ල ම ටර 35 ස තප ම 22 පමණ ද ර න ආරම භ වන ග ර නය ට ක ප ජ ස සහ වන න තර න ම න ප රද ශයක වසර බ ල යන ද කකට පමණ ප ර ම ම කඳ ස ද ඇත ත කළ ගල මත ප ටට බලහත ක රය න බලහත ක රය න ග න පස ව ඛ දනය ව ස මට තල මස න ඩ ව ල සහ ක ඩ ණ ක ප ජ න පදව ගල පර වත වල න ව ස ඇත අතර ව ක ෂලත පඳ ර වල න ව ස ඇත එන ඩ බ ල ජ ත ය න ර ම ත ම ස ල ක ස එම ප රද ශයට එහ නම ලබ ද න න ය එහ ත ර ම තට ට හ ස යන නය ඔව න ග ප ර ණ ක හ ඩයන සහ ද ශ ය වන සත න න ස ඔව න ස ච රක ආකර ෂණයක බවට පත ව ඇත ස ස ල ර ඩ ස සහ ල ය න ඩර ස ට ර ජ ම සන ව න අන ක ත ම ල ස ද යටත ව ජ තව ද න ම ම කඳ කරය ල ක දර ශනය ත න පත කර ඇත ජල ස පය ම සහ සන ප රක ෂ ව බ හ ස ර ථක ක ඩ පර ම ණ ජල ස පය ම සහ සන ප රක ෂක ව ඩසටහන ඇත නම ත ස ම බ බ ව බහ තරය සඳහ ව ඩ ද ය ණ කළ ජල හ සන ප රක ෂක පද ධත වල සමස ත හ ඟයක පවත 2012 වසර ල ක ස ඛ ය ස ව ධ නයට අන ව ස ම බ බ ව ව ස යන ග න 80 කට ව ඩ ද ය ණ කළ එනම ප ර ස ද ප න ය ජල ම ල ශ ර සඳහ ප රව ශය ත බ අතර ව ඩ ද ය ණ කළ සන ප රක ෂක පහස කම සඳහ ප රව ශය ත බ ණ ස ම බ බ ව ව ස යන ග න 40 කට පමණ ව ඩ ද ය ණ කළ ජල ස පය ම සහ සන ප රක ෂ ව සඳහ ප රව ශය ග ර ම ය ප රද ශවල ස ලක ය ය ත ල ස ස ම ව ඇත අප ක ෂ කළ හ ක අන ගතය සඳහ ස ම බ බ ව ජල ස පය ම සහ සන ප රක ෂ ව හ ස වභ වය ත රණය ක ර මට බ හ ස ධක ත බ ප රධ න ස ධක ත න නම ස ම බ බ ව ආර ථ කය ද ඩ අවප ත තත ත වය යට තල පහස කම ව ය ප ත ග ඩන ග මට සහ ම දල ස පය මට ව ද ශ ආධ ර ස ව ධ න දක වන අකම ත ත සහ ර ජ යය ද ශප ලන අස ථ වරත වයය ව ද ය ව සහ ත ක ෂණය දක ණ අප ර ක ව ප රක ශන අන ව ව ද ය ත මක පර ය ෂණ ප රත ද නය ක ෂ ත රය අන ව සම ච ච ත එකත ව 2008 2014 ම ල ශ රය ය න ස ක ව ද ය ව ර ත ව 2030 2015 ද සට ර පය 20 6 ස ම බ බ ව ස ප ක ෂ වශය න හ ඳ න ස වර ධ ත ජ ත ක යට තල පහස කම සහ පර ය ෂණ සහ ස වර ධනය ප රවර ධනය ක ර ම ද ග ක ල න සම ප රද යක ඇත අතර ව ළඳපල පර ය ෂණ ප රවර ධනය ක ර ම සඳහ 1930 ගණන වල ස ට ද ම ක ළ වග කරන නන මත පනව ඇත බද ද න සන ථ ව රට හ ඳ න ස වර ධ ත අධ ය පන ක රමයක ඇත ව ඩ හ ට යන 11 ද න ක ග න එක අය ක ත ත ය ක උප ධ යක දරය රට ශක ත මත ද න ම පදනම සහ බහ ල ස වභ ව ක සම පත අන ව ස ම බ බ ව ව ශ ල වර ධන ව භවයක ඇත ස ම බ බ ව 2023 ද ග ල ය නව ත ප දන දර ශකය 117 ව න ස ථ නයට පත ව අතර එය 2022 ද 107 වන ස ථ නයට වඩ පහත ව ට ණ එහ වර ධන ව භවය ස ක ෂ ත කර ග න ම සඳහ ස ම බ බ ව ව ය හ ත මක ද ර වලත ක හ පයක න ව රද ක ර මට අවශ ය වන ඇත න දස නක වශය න නව ත ප දනය අව ල ව ල මට අවශ ය පර ය ෂකයන ග ව ව චන ත මක ස කන ධය එහ න ම ත ස ම බ බ ව සම ජ ආර ථ ක ස වර ධනය සඳහ පර ය ෂණ සහ ස වර ධනය උපය ග කර ග න ම සඳහ යට තල පහස කම ඇතත ව ශ ව ව ද ය ල සහ පර ය ෂණ ආයතනවලට පර ය ෂණ ප ව ත ව මට ම ල ය හ ම නව සම පත හ ඟ වන අතර න ය මන පර සරය ව ය ප ර ක අ ශයට නව ත ක ෂණයන ම ර ක ර මට බ ධ කරය ආර ථ ක අර බ දය ව ඩ න කනස සල ලට හ ත වන ප රධ න ව ශ ෂඥ ව ද ය ඉ ජ න ර යන ද ක ෂ ත රවල ව ශ වව ද ය ල ස ස න සහ ව ත ත කයන න ක මය මකට ත ඩ ද ඇත ස ම බ බ ව ත ත ය ක ස ස න ග න 22 කට වඩ 2012 ද ව ද ශයන හ උප ධ සම ප ර ණ කරම න ස ට අතර සමස තයක ල ස උප සහර අප ර ක ව ස ම න ය 4 ට ස ප ක ෂව 2012 ද ර ජ ය අ ශය පර ය ෂකයන 200ක ප රධ න ස ඛ ය ව ස වය ය ද ස ට අතර ඉන හතර න එකක ක න ත වන ය ම ය මහ ද ව ප ක ස ම න යය ම න ද ග ණයක 2013 ද 91 නම ත දක ණ අප ර ක ව පර ය ෂක ඝනත වය න හතර න එකක පමණ ජනත ව ම ල යනයකට 818 ස ම බ බ ව හ ර ක ය සහ ආය ජන අවස ථ ප ළ බඳ ඩයස ප ර ව සඳහ ත රත ර ස පය ම සඳහ රජය ව ස න ස ම බ බ ව හ ය මන ක ප ටල ව බ අඩව ය න ර ම ණය කර ඇත වඩ ත ම ඵලද ය SADC රටවල ව ද ය ත මක ප රක ශන ප රවණත 2005 2014 ම ල ශ රය ය න ස ක ව ද ය ව ර ත ව 2030 2015 ද සට ත ම සන ර ය ටර ග ව ද ය ව බ අඩව ය න දත ත ව ද ය උප ට ද ක ව ම දර ශකය ප ළ ල කරන ලද රට ද වන ව ද ය හ ත ක ෂණ ප රත පත ත ය ය න ස ක සහ ය ඇත ව ව ස ත රණය ක ර ම න පස 2012 ජ න ම සය ද ද යත කරන ලද එය 2002 ස ට ප ර ප වත ප රත පත ත ය ප රත ස ථ පනය කරය 2012 ප රත පත ත ය ජ ව ත ක ෂණය ත රත ර සහ සන න ව දන ත ක ෂණය ICT අභ යවක ශ ව ද ය ව න න ත ක ෂණය ද ශ ය ද න ම පද ධත තවමත මත ව න ම ත ත ක ෂණ සහ මත වන ප ර සර ක අභ ය ග සඳහ ව ද ය ත මක ව සඳ ම සඳහ ප රම ඛත වය ලබ ද ය ද වන ව ද ය හ ත ක ෂණ ප රත පත ත ය මඟ න දළ ද ශ ය න ෂ ප ද තය න අවම වශය න 1 ක පර ය ෂණ හ ස වර ධනය සඳහ ව න ක ර මටත ව ශ වව ද ය ල අධ ය පනය න අවම වශය න 60 ක ව ද ය ව හ ත ක ෂණය ප ළ බඳ ක සලත වර ධනය ක ර මටත ප සල ස ස න අවම වශය න 30 ක ක ප කරන බව සහත ක ක ර මටත රජය ක පව ම තහව ර කරය ව ද ය ව ෂයයන හ ද ර මට ඔව න ග ක ලයය ත ම සන ර ය ටර ස ව බ ඔෆ සයන ස ව ද ය උප ට ද ක ව ම දර ශකය ප ළ ල කරන ලද අන ව 2014 ද ස ම බ බ ව ජ ත යන තර වශය න න ම වල ගත කරන ලද සඟර වල ව ස යන ම ල යනයකට ප රක ශන 21ක ගණන කර ඇත ම ය SADC රටවල 15 න ස ම බ බ ව හයවන ස ථ නයට පත ව අතර න ම බ ය ව 59 ම ර ෂස 71 බ ට ස ව න 103 සහ ස යල ලටම වඩ දක ණ අප ර ක ව 175 සහ ස ෂ ල ස 364 ට පස ව උප සහර අප ර ක ව ස ම න යය ජනගහනය ම ල යනයකට ව ද ය ත මක ප රක ශන 20ක ව අතර එය ග ල ය ස ම න ය ම ල යනයකට 176ක ව ය ජනව ක සයජනගහනය 1950 ද 2 746 396 ක ජනගහනයක න ප ළ ල ව ම න ස ම බ බ ව ජනගහනය ව ගය න ව ඩ ව ය ල ක ජනගහන අප ක ෂ වන 2022 ස ශ ධනය මත පදනම ව ස ම බ බ ව ජනගහනය එක සත ජ ත න ග ස ව ධ නය ව ස න 2021 ද 15 993 524 ල ස තක ස ර කරන ලද ජනව ර ග ක කණ ඩ යම ට ග ක න ත වක ක ඩයක ස දය 2012 ස ගණන ව ර ත වට අන ව ජනගහනය න 99 7 අප ර ක න සම භවයක ඇත බහ තර ජනත ව ෂ න 82 ක න සමන ව ත වන අතර එන ඩ බ ල ජනගහනය න 14 ක එන ඩ බ ල 19 ව න ස යවස ස ල ස ක රමණවල න සහ ඔව න ව ව හ ව අන ක ත ග ත රවල න ප වත එන අයය පස ග ය වසර පහ ත ළ එන ඩ බ ල ම ල යනයක දක ව රට හ ර ග ස ඇත කවද ද ප රධ න වශය න දක ණ අප ර ක වට අන ක ත ජනව ර ග ක කණ ඩ යම වලට ව න ඩ ට ග ස ග කල ග ස ත න ඩ නම බ ය ස වව න ෂ ස සහ ල ස ඇත ළත ව ස ළ තර ජනව ර ග ක කණ ඩ යම වලට ස ද ස ම බ බ ව ජ ත කයන ඇත ළත වන අතර ඔව න ම ළ ජනගහනය න 1 කට වඩ අඩ ය ස ද ස ම බ බ ව ජ ත කයන බ හ ද රට බ ර ත න ය සම භවයක ඇත නම ත අප ර ක නර ග ර ක ප ත ග ස ප ර ශ සහ ලන ද ස ප රජ වන ද ඇත ස ද ජනගහණය 1975 ද 278 000 හ ජනගහනය න 4 3 ක පමණ උච චස ථ නයක ස ට පහත ව ට ණ 2012 ස ගණනය ම ළ ස ද ජනගහනය 28 782 ජනගහනය න 0 22 ල ස ල ය ස ත ගත කරය එහ උපර මය න ව ස ය න එකක බ හ ස ක රමණය ව ඇත ත එක සත ර ජධ න යට බ ර ත න යයන 200 000 ත 500 000 ත අතර ප රම ණයක ර ඩ ස ය න හ ස ම බ බ ව සම භවයක ඇත අය දක ණ අප ර ක ව බ ට ස ව න ස ම බ ය ව ම ස ම බ ක ක නඩ ව ඕස ට ර ල ය ව සහ නවස ලන තය ව ත ය වර ණයන ජනගහනය න 0 5 ක වන අතර බ හ ද රට ඉන ද ය න සහ ච න සම භවයක ඇත ව ව ධ ආස ය න ජනවර ග ද 0 5 ක ව ශ ලතම නගර e Zimbabwe හ ව ශ ලතම නගර Source ස ථ නය ජනගහණය1 2 123 1322 1 200 3373 371 2444 224 8025 158 2006 119 8637 116 3008 94 0839 90 80010 90 286භ ෂ ස ම බ බ ව ර ජ ය භ ෂ 16ක ඇත අතර ආණ ඩ ක රම ව යවස ථ ව යටත ප ර ල ම න ත පනතක මග න න ල වශය න ප ළ ගත භ ෂ ල ස ව නත භ ෂ න යම කළ හ ක අධ ය පන හ අධ කරණ පද ධත වල භ ව ත වන ප රධ න භ ෂ ව ඉ ග ර ස ය බන ට භ ෂ ෂ න සහ එන ඩ බ ල ස ම බ බ ව හ ප රධ න ද ශ ය භ ෂ ව ෂ න ජනගහනය න 78 ක කත කරන අතර Ndebele 20 ක කත කරය අන ක ත ස ළ තර බන ට භ ෂ වන ට ව න ඩ ස ග ෂ ග න කල ග ස ත න ඩ සහ න ම බ ය ඇත ළත ව 2 5 ට වඩ අඩ ප රධ න වශය න ස ද සහ වර ණ ම ශ ර ජ ත ය ස ළ ජ ත න ඉ ග ර ස තම මව භ ෂ ව ල ස සලකය ෂ න ට ප හ සත ව ච ක සම ප රද යක ඇත එය 1956 ද ප රක ශයට පත කරන ලද ස ලමන ම ට ස වය ර ව ස න රච ත පළම ෂ න නවකත ව වන ෆ ස ව ත ඇත ළත කරන ලද ඉ ග ර ස භ ෂ ව ම ල ක වශය න කත කරන න නගරවල නම ත ග ර ම ය ප රද ශවල අඩ ව න ග වන ව ද ල සහ ර පව හ න ප රව ත ත ව ක ශනය කරන ලබන න ෂ න ස න ඩබ ල සහ ඉ ග ර ස භ ෂ ව න තහව ර කර න ම ත ප රධ න වශය න ම ස ම බ ක ද ශස ම ප රද ශවල සහ ප රධ න නගරවල ප ත ග ස කථ කයන ව ශ ල ප රජ වක ස ම බ බ ව හ ස ට 2017 වසර පටන ප ත ග ස ඉග න ව ම ස ම බ බ ව හ ද ව ත ය ක අධ ය පනයට ඇත ළත ව ය ආගම හර ර හ කත ල ක පල ල යක ස ම බ බ ව ජ ත ක ස ඛ ය ල ඛන ඒජන ස ය මග න 2017 අන තර ජන ස ගණන සම ක ෂණයට අන ව ස ම බ බ ව ව ස යන ග න 84 ක ක ර ස ත ය න 10 ක ස ද ආගමකට අයත න වන අතර 0 7 ම ස ල ම ව ඇස තම න ත ගත ජනගහනය න 62 ක න ත පත ආගම ක වත වත වලට සහභ ග ව ත ස ම බ බ ව ව ස යන ග න ආසන න වශය න 69 ක ර පරම ද ක ර ස ත ය න ආගමට අයත වන අතර 8 ක ර ම න කත ල ක ව ව ශ ෂය න ම ක ර ස ත ය න ධර මය ප න තක ස ත ආකර ශන ය ආක ර ම ත වසරවලද ව ගය න වර ධනය ව ඇත අතර මහජන සම ජ ය සහ ද ශප ලන ජ ව තය ප රම ඛ ක ර යභ රයක ඉට කරය ව ශ ලතම ක ර ස ත ය න පල ල වන න ඇ ග ල කන ර ම න කත ල ක ස වන ත ඩ ඇඩ ව න ට ස ට සහ ම ත ද ස ත අන ක ත අප ර ක න රටවල ම න ක ර ස ත ය න ධර මය කල පවත න සම ප රද ය ක ව ශ ව සයන සමඟ ම ශ ර ව ය හ ක ය යටත ව ජ තව දයට ප ර ප වත ස වද ශ ක ආගම ස ප ක ෂව ආන ත ක ව ඇත නම ත ස ම බ බ ව ආගම ක ක ෂ ත රය ව දගත ක ටසක ල ස ද ගටම පවත ආධ ය ත ම ක ම ද හත ව ම ඇත ළත ම ත න ම ත තන ග නමස ක රය වඩ ත ම ප ර ය ග ක න වන ක ර ස ත ය න ආගම ව බ හ ච ර ත ර න ක ල ක ර ය ද මයන සඳහ ක න ද ර ය වන න mbira dzavadzimu එහ අර ථය ම ත න ම ත තන ග හඬ යන නය එය අප ර ක ව ප ර ස ම ත නකම ඇත බ හ ල ම ල ෆ න වලට සම බන ධ උපකරණයක ස ඛ ය ත ර ගත දක ණ අප ර ක න රටවල ආය අප ක ෂ ව 1950 2019 HIV AIDS න ස ආය අප ක ෂ ව අඩ ව ඇත ස මය මව ඒඩ ස ළම න ව සය ම ට ක 2005 න දහස ද ව ර ග ක අසම නත වය ප රත පත ත කළ බහ තරය ර ග රට ත ල ප ල බ ඹ ව ය න දහස න පස පළම වසර පහ ත ළ ප රත ශක ත කරණ ආවරණය ස ඛ ය ස ව සඳහ ප රව ශය සහ උපත ප ලන ව ය ප ත ය අන ප තය ව න ක ෂ ත රවල ව ගවත ජයග රහණ දක නට ල බ ණ ම අන ව ස ම බ බ ව ස ඛ ය ස වර ධනය ප ළ බඳ හ ඳ ව ර ත වක අත කර ග න ඇත බව ජ ත යන තර වශය න සලකන ල බ ය ස ම බ බ ව වර න වර උග ර ර ගවලට ග ද ර ව ය 1990 ගණන වල ව ය හ ත මක ග ලප ම HIV AIDS වස ගතය බලප ම සහ 2000 ස ට ආර ථ ක අර බ දය ජ ත ක ස ඛ යය ජයග රහණ ඛ දනය ව ය 2006 ද ස ම බ බ ව ල කය අඩ ම ආය අප ක ෂ ව න එකක එක සත ජ ත න ග ස ඛ ය ල ඛනයට අන ව ප ර ම න සඳහ 44 ක සහ ක න ත වන සඳහ 43 ක 1990 ද 60 ස ට අඩ ව නම ත 2015 ද 60 දක ව යථ තත ත වයට පත ව ය ශ ඝ ර පහත ව ට ම ප රධ න වශය න HIV AIDS වස ගතයට හ ත ව ය ළදර මරණ අන ප තය 1990 ගණන වල අග භ ගය 6 ස ට 2004 වන ව ට 12 3 දක ව ව ඩ ව ය පස ග ය දශකය ත ළ න ල ස ඵල යත අන ප ත 3 6 2002 3 8 2006 සහ 3 8 2012 ව ය ස ම බ බ ව සඳහ උපත 100 000කට 2014 ම ත මරණ අන ප ත කය 614 ව අතර එය 2010 11 960 හ 1990 ද 232 ව ය උපත 1 000කට පහට අඩ මරණ අන ප ත කය 0145 ක න 720ක සජ ව දර උපත 1 000කට ව න නඹ ම ත වන ස ඛ ය ව 2016 ද ලබ ගත න හ ක ව අතර ගර භන ක න ත වන 42 න 1 ක සඳහ ජ ව ත ක ලය ත ළ මරණ අවද නමක ඇත 2006 ද ස ම බ බ ව හ ව ද යවර න ග ස ගමයක ර ග ස ඛ ය ස වයට සහ ය ව මට ප යවර ගන න ල ස ම ග බ ග න ඉල ල ස ට ය ය ස ම බ බ ව හ HIV ආස දන අන ප තය 2009 ද වයස අව ර ද 15 49 අතර ප ද ගලය න සඳහ 14 ල ස ගණන බල ඇත UNESCO ව ස න 2002 ද 26 ස ට 2004 ද 21 දක ව ගර භන ක න ත වන අතර HIV ව ය ප ත ය අඩ ව මක ව ර ත ව ය 1998 හ 40 ට ස ප ක ෂව 2016 වන ව ට HIV AIDS ව ය ප ත ය 13 5 දක ව අඩ ව ඇත 2008 න ව ම බර මස අවස නය ද ස ම බ බ ව ව ද ය ව ද ය ලය සමඟ ස ම බ බ ව හ ප රධ න ය ම ර හල හතර න ත නක සමහර ම හ ය ම වස දම ත බ අතර හතරවන ප රධ න ර හලට ව ට ට ද කක ත බ අතර ශල ය ග ර ක ර ය න කරය තවමත ව ව තව පවත න එම ර හල වලට ම ල ක ඖෂධ සහ ඖෂධ ලබ ග න මට න හ ක ව ය 2009 ප බරව ර ම සය ද සමග රජය සහ බහ ම දල ක රමය හඳ න ව ද ම න පස තත වය ව ශ ල ල ස ව නස ව ය නම ත ද ශප ලන හ ආර ථ ක අර බ දය ද ව ද යවර න සහ ව ද ය ද න ම ඇත ප ද ගලය න ව ද ශගත ව මට ද යක ව ය ම ල ශ ර ක හ පයක න එකත කර ස ම බ බ ව සහ ඒ අවට ක ලර ව ප ත ර ම ප න වන ස ත යම 2008 අග ස ත ම සය ද ස ම බ බ ව හ ව ශ ල ප රද ශ අඛණ ඩ ක ලර වස ගතයට ග ද ර ව ය 2008 ද ස ම බර වන ව ට ස ම බ බ ව හ එක පළ තක හ ර අන ස යල ම ප රද ශවල ප ද ගලය න 10 000කට වඩ ආස දනය ව ඇත අතර බ ට ස ව න ම ස ම බ ක දක ණ අප ර ක ව සහ ස ම බ ය ව දක ව ප ත ර ග ය ය 2008 ද ස ම බර 4 වන ද න ස ම බ බ ව රජය ප ප ර ය ම ජ ත ක හද ස අවස ථ වක ල ස ප රක ශයට පත කළ අතර ජ ත යන තර ආධ ර ඉල ල ස ට ය ය 2009 ම ර ත 9 වන ද න වන ව ට ල ක ස ඛ ය ස ව ධ නය ඇස තම න ත කර ඇත ත ප ප ර ය ම ආරම භ ව ද ස ට 4 011 ද න ක ජලය න බ වන ර ගයට ග ද ර ව ඇත අතර ව ර ත ව ම ළ ර ග න ස ඛ ය ව 89 018 දක ව ළඟ ව ඇත බවය හර ර නගර සභ ව ක ලර වට ග ද ර ව වන ට න ම ල ස හ න ප ර නමන ලද අධ ය පනය හර ර ශ න ත ජ ර ජ ව ද ය ලය 1896 ද ප ර ශ ජ ස න ක ය කය ක ව ස න ආරම භ කරන ලද න දහස න පස අධ ය පනය සඳහ ව ව ශ ල ආය ජන හ ත ව න අප ර ක ව ව ඩ ම ව ඩ හ ට ස ක ෂරත අන ප තය 2013 ද 90 70 ක ව ය ම ය එක සත ජ ත න ග ස වර ධන ව ඩසටහන ව ස න 2010 ද ව ර ත කරන ලද 92 ට වඩ අඩ ය ජනගහනය ධනවත ක ටස ස ම න යය න තම දර වන ස ව ධ න ප සල වලට යවය රජය න සහන ධ ර ලබ ද න බ ව න බහ තරයක අධ ය පනය ලබන රජය ව ස න පවත ව ග න යන ලබන ප සල වලට වඩ ව නස ය ප සල අධ ය පනය 1980 ද න ම ල ලබ ද න නම ත 1988 ස ට රජය ප සල බඳව ග න ම සඳහ අය කරන ග ස ත 1980 ද ස බ ග ස ත ව ඉක මව යන ත ක ක රම න ක ලව ව ඩ කර ඇත ස ම බ බ ව අධ ය පන අම ත ය ශය රජය ප සල නඩත ත කරය නම ත ක ර ය ත මක කරය ස ව ධ න ප සල ව ස න අය කරන ග ස ත ස ම බ බ ව ක බ නට මණ ඩලය ව ස න න ය මනය කරන ල බ 2007 වසර ස ට ග ර වර න 20 000ක ස ම බ බ ව හ ර ග ස ඇත බවත ස ම බ බ ව දර වන ග න අඩක ප ර ථම ක අධ ය පනය න ඔබ බට ග ස න ම ත බවත අධ ය පන ද ප ර තම න ත ව ප රක ශ කර ඇත 2000 වසර ඇත ව ආර ථ ක ව නස කම වල න පස අධ ය පනය තර ජනයට ලක ව ය අඩ ව ට ප හ ත ව න ග ර වර න ව ඩ වර ජනයක ක ර ම ක සග න න න ස ස ස න ට අවධ නය ය ම ක ර මට න හ ක ව ම සහ න ල ඇඳ ම ම ල ඉහළ ය ම ම ම ප රම ත ය ස ඛ පභ ග එකක බවට පත කළ ය ම ග බ ග ප රහ රවල ප රධ න ඉලක කයක ව ය ග ර වර න ද ව ය ඔව න ප රබල ආධ රකර වන න වන බව ඔහ ස ත බ ව න ස ම බ බ ව අධ ය පන ක රමය සමන ව ත වන න වසර ද කක ප ර ප සල අව ර ද හතක ප ර ථම ක සහ වසර හයක ද ව ත ය ක අධ ය පනය ස ස න ට රට ත ළ හ ව ද ශයන හ ව ශ ව ව ද ය ලයට ඇත ළත ව මට ප රය ස ම බ බ ව හ අධ යයන වර ෂය ජනව ර ස ට ද ස ම බර දක ව ක ර ය ත මක වන අතර ව ර ත නක න ම සයක ව ව කයක න ව න කරන ල බ වසරකට ප සල ම ළ සත 40 ක ඇත න ව ම බර ම සය ත න වන ව රය ද ජ ත ක ව භ ග ල ය ඇත අතර O මට ටම සහ A මට ටම ව ෂයයන ද ජ න ම සය ද ප ර නමන ල බ ස ම බ බ ව හ ර ජ ය රජය ව ශ ව ව ද ය ල හතක ම න ම පල ල ආශ ර ත ව ශ ව ව ද ය ල හතරක ජ ත යන තරව ප රත තනය කර ඇත ස ම බ බ ව ව ශ ව ව ද ය ලය පළම හ ව ශ ලතම 1952 ද ඉද කරන ලද අතර එය ප හ ට ඇත ත හර ර උපනගරය වන මව න ට ප ල සන ට හ ය ස ම බ බ ව ව ශ ව ව ද ය ලවල ක ප ප න න ආද ස ස න අතර ව ල ස මන එන ක ය බ ප ටර ම ය ට න ඩ ය බ ට ච න ජ ර ය හ ව සහ ආතර ම තම බර ඇත ළත ව ස ම බ බ ව ර ජ යය ස ට න බ හ ද ශප ලනඥයන ඇම ර ක ව ව ශ වව ද ය ලවල න හ ව ද ශයන හ ව නත ව ශ වව ද ය ලවල න උප ධ ලබ ඇත ජ ත ක ව ද ය හ ත ක ෂණ ව ශ ව ව ද ය ලය බ ලව ය හ ප හ ට ස ම බ බ ව හ ද වන ව ශ ලතම මහජන පර ය ෂණ ව ශ ව ව ද ය ලය ව එය 1991 ද ප හ ට වන ලද ජ ත ක ව ද ය හ ත ක ෂණ ව ශ ව ව ද ය ලය ස ම බ බ ව සහ දක ණ අප ර ක ව පමණක න ව ව ශ ව ව ද ය ලවල ජ ත යන තර සහ දරත වය අතර සම ද ධ මත හ ක ර ත මත ආයතනයක බවට පත ව මට උත ස හ කරය අප ර ක ව ශ ව ව ද ය ලය යන අවම වශය න අප ර ක න රටවල 36 ක ස ස න ආකර ෂණය කර ගන න ම න කලන ඩ හ එක සත ම ත ද ස ත ව ශ ව ව ද ය ලයක ස ත ර ප ර ෂ සම න ත මත වය ස ම බ බ ව හ ක න ත වන ආර ථ ක ද ශප ලන ක සහ සම ජ ය ක ෂ ත ර ඇත ළ බ හ ප ත වල න අව ස සහගත වන අතර ල ග කත වය සහ ස ත ර ප ර ෂ සම ජභ වය පදනම කරගත හ සනය අත ව ඳ ත 2014 එක සත ජ ත න ග ව ර ත වක න ස ය ගන ල බ ව ග ඹ ර ම ල බ සගත ස ස ක ත ක ග ටළ ප ත ම ල ක ආකල ප සහ ආගම ක ප ළ ව ත රට ත ළ ක න ත අය ත ව ස කම සහ න දහස ක ර හ අහ තකර ල ස බලප බවය ක න ත වන ක ර හ ඇත ම ම න ෂ ධන ය අදහස ම න ම සම ජ සම මතයන ක න ත වන ට ආර ථ කයට සහභ ග ව මට ද ර ග න ව මට සහ ඔව න ග ආර ථ ක න ෂ ප දනයට බ ධ කරය ස ම බ බ ව ආණ ඩ ක රම ව යවස ථ ව ව ඩ ස ත ර ප ර ෂ සම න ත මත වය ස ක ෂ ත කර ග න ම සඳහ ද ර ග න ව මක ලබ ද න ප රත ප දන ඇත නම ත දත තවල න ප න යන න බල ත මක ක ර ම ල හ ල සහ දර කමට හද ග න ම මන දග ම ව ඇත බවය 2016 ද ස ම බරය ද ජ ත යන තර රත ක ර ස සහ රත ක ර සන ට සම ත සම ම ලනය ස ත ර ප ර ෂ සම ජභ වය ප රචණ ඩත වය සහ සම න ත මත න ත ක ර ය ත මක ක ර ම ව න ග ටළ ව සඳ ම සඳහ ඵලද ය ප රත පත ත යක ක ර ය ත මක කරන න ක ස ද යන න ත රණය ක ර ම සඳහ ස ද ධ අධ යයනයක ස ද කරන ලද ක න ත වන ට සහ ග හ ණ ළමය න ට එර හ ල ග කත වය සහ ස ත ර ප ර ෂ සම ජභ වය පදනම කරගත ප රචණ ඩත වය ව යසන ග වත ර න යඟය ර ග අත ව ඳ න ලද නම ත එම ව ඩ ව ම ප රම ණය ගණනය ක ර මට න හ ක ව ප රද ශවල ව ඩ ව ම න පවත න බව ස ය ගන න ලද ම ම ග ටළ වලට එර හ ව සටන ක ර ම ද ඇත සමහර බ ධ වන වන න ල ග කත වය සහ ස ත ර ප ර ෂ සම ජභ වය පදනම කරගත ප රචණ ඩත වය ප ළ ගත න හ ක ල ස ප රක ශ ක ර මට ආර ථ ක බ ධ වන ම න ම සම ජ බ ධක ත බ මය ම ට අමතරව ම ම ග ටළ ප ළ බඳව ජනත ව ද න වත ක ර මට ම න ම ව න ද තය න ට ස ව ස පය ම සඳහ ස ථ ප ත කරන ලද රජය ස ව වන ට අරම දල න ම ත අතර ඔව න ග ර ජක ර ඉට ක ර මට න හ ක ව ස ම බ බ ව හ ක න ත වන ට අහ තකර ල ස බලප ම ම ප ළ ව ත අධ ර යමත කරන ප රත පත ත අන ගමනය ක ර මට එක සත ජ ත න ග ආර ථ ක ද ර ග න ව මක ද ලබ ද න ලද ක න ත වන බ හ ව ට පහත ල ස සලකන ල බ වස ත න ල ස සලකන ල බ සහ ඉත හ සය සහ දර ශනය යටත භ ම ක වන ල ස ස ලක අප ර ක න දර ශනය අධ ය ත ම ක අ ශයක වන උබ න ට ප ර ම ළමය න පරම පර ව න ගමන කරන ව ට ග හ ණ ළමය න ට වඩ ප ර ම ළමය න අගය කළ ය ත බවට ව ශ ව සය ඇත කරය සහ ව ශ ව ස පද ධත ය ක න ක ග ම ත න ම ත තන ට ගර ක ර ම සඳහ ඉහළ වට න කමක ලබ ද ය උස ව ය භ ව ත වන ප ද ප රක ශනයක වන vakadzi ngavanyarare ක න ත වන න ශ ශබ දව ස ට ය ය ත ය ල ස පර වර තනය කර ඇත අතර එහ ප රත ඵලයක ල ස ත රණ ග න ම ද ක න ත වන ග න උපද ස න ල බ ඔව න ප ර ම න ග ක ම ත ත ක ර ය ත මක කළ ය ත ය ස ම බ බ ව හ ක න ත වන ග යටත ව ම සහ ඔව න ව ය ය ත ද න යම කරන ස ස ක ත ක බලව ග භ ර ය වන මව වර න සහ යටත න ලධ ර න ල ස ඔව න ග භ ම ක වන ඉට ක ර ම සඳහ මරණ සහ ව ත ත ය ද ය ණ ව ක ප ක ර මට හ ත ව ඇත තම ස ව ම ප ර ෂය ග ල ග ක ද ය ණ ව ක ස ව ට කත ප රත ක ෂ ප න කළ ය ත බව ක න ත වන ට උගන වන ල බ ඔව න ද ර හ කම න ස HIV ආස දනය ව ඇත බව ද න ස ට යද ම ම ප ළ ව ත හ ප රත ඵලයක ල ස වයස අව ර ද 15 49 අතර ස ම බ බ ව ක න ත වන HIV ප ත ර ම අන ප තය 16 1 වන අතර එම වයස ක ණ ඩය HIV ආස ද ත ම ළ ජනගහනය න 62 ක ස ස ක ත යස ම බ බ ව ස ස ක ත ක උත සවය ස ම බ බ ව ව ව ධ ස ස ක ත න ඇත ෂ න ව ශ ව සයන සහ උත සව ප රම ඛ ව ෂ න ජනය ට බ හ ආක රය ම ර ත සහ ක ටයම ඇත ස ම බ බ ව ප රථමය න න දහස ස මර ව 1980 අප ර ල 18 ව න ද ය ස මර ම ජ ත ක ක ර ඩ ප ට ය ද හ හර ර හ ර ෆ ර ක ර ඩ ගණය ද ප ව ත ව පළම න දහස ස මර ම 1980 ද ස ම බ බ ව ක ර ඩ ගණය ද ප ව ත ව ණ ම ම ස මර ම වලද ස මය ස ක තවත ක ර ම සඳහ පර ව යන ම ද හර න ල බ ප රහ රක ජ ට ය න ඉහළ න ප ය සර කරය ජ ත ක ග ය ග යන කරන ල බ ස ම බ බ ව ජන ධ පත පව ල ස ම ජ කයන සහ සන නද ධ හම ද ස ම ජ කයන ව ස න ප ළප ළ වල න පස ජන ධ පත වරය ව ස න න දහස ග න ද ල ද ල ව ය ක ර ඩ ගනයට ප ම ණ මට න හ ක ව වන සඳහ ර පව හ න ය න ව ක ශය වන ස ම බ බ ව ජනත වට ජන ධ පත වරය ව ස න ද ශනයක ද පවත වන ල බ ස ම බ බ ව ජ ත ක ර ර ජ න තරඟයක ද ඇත ම ස හ ර ට ජ ස ම බ බ ව තරඟය එය 2012 ස ට ව ර ෂ කව පවත වන ල බ කල ව ස හ ඳ ය ව ආම ස ස ප න ග ගල ම ර ත යක ස ම බ බ ව ස ම ප රද ය ක කල වන ට ම ට භ ණ ඩ බ ස කට ර ද ප ළ ස වර ණ භරණ සහ ක ටයම ඇත ළත ව ස ව ශ ෂ ග ණ ග අතර සමම ත ක රට ව යන ලද ක ඩ සහ තන ල ක බ ල ලක න ක ටයම කරන ලද ප ට ව ද ග ස ස ක ත ක ඉත හ සයක ඇත ෂ න ම ර ත 20 ව න ස යවස ම ද භ ගය ද එහ නව න ස වර පයට පර ණ මය ව මට පටන ගත අතර ජ ත යන තර ජනප ර යත වය ව ඩ ව ය ශ ල ගත පක ෂ න ග සහ ම න ස ර පවල ක ටයම කරන ලද බ හ ව ෂයයන සබන ගල ව න අවස ද ත ප ෂ ණවල න ම න ම සර පන ටය න සහ ද ර ලභ ගල වර ඩය ට ව න ද ඩ ආග න ය ප ෂ ණවල න ස ද ඇත ස ම බ බ ව ක ත ක භ ණ ඩ ස ගප ප ර ව ච නය සහ ක නඩ ව ව න රටවල දක නට ල බ උද ස ගප ප ර උද භ ද උද ය නය ඩ ම න ක බ න හ ර ග ප රත ම ව ෂ න ම ර ත ය ග ගණන වක ප ර න න ස පවත න අතර න තන ශ ල ය ය ර ප ය බලප ම සමඟ අප ර ක න ජනප රව දය සම ම ශ රණයක ල ක ප රකට ස ම බ බ ව ම ර ත ශ ල ප න අතර න කලස න ස බට සහ ඇන ඩර සන ම ක ම බරන ව ට ප ෆ ම ග ට ස හ න ර ම න ය ර ඩ ස සහල ක ර ඩ ය නන දඩ ර ක ඇත ළත ව කත වර න ක හ ප ද න ක ස ම බ බ ව සහ ව ද ශයන හ ප රස ද ධය ච ල ස ම න ග ෂ ඉ ග ර ස සහ ෂ න භ ෂ ව න ස ම ප රද ය ක කථ ල ව ම සඳහ ස ම බ බ ව හ ප රස ද ධ යක උස ලන අතර ඔහ ග කව සහ ප ත කළ සහ ස ද ප රජ වන අතර හ ඳ න අල ව ව ඇත ක තර න බකල 2000 ඉඩම ප රත ස ස කරණය යටත ඇය ව ඳ කට ක ද ක ඛ ත තත වය ග න පවසන ඇයග African Tears සහ Beyond Tears යන ප ත ද ක සමඟ ජ ත යන තර ප ළ ග න මක ලබ ඇත ර ඩ ෂ ය ව පළම අගම ත ඉයන ස ම ත ව ස න ප ත ද කක ල ව ය The Great Betrayal and Bitter Harvest දඹ ඩ ස මර ච ර ව ස න රච ත The House of Hunger නම ප ත 1979 ද එක සත ර ජධ න ය ග ඩ යන ප රබන ධ ත ය ගය ද න ගත ත ය න බ ල ත ය ගල භ කත වරය වන ඩ ර ස ල ස න ග ග පළම නවකත ව වන The Grass Is Singing ර ඩ ෂ ය ව ප හ ට ව ඇත අතර ඇග ළම ප රචණ ඩත වය අන ප ළ ව ල හ පළම ව ළ ම හතර සහ අප ර ක න කතන දර නම ක ට කත එකත ව ද ව 2013 ද න වයලට බ ලව ය ග නවකත ව We Need New Names බ කර ත ය ගය සඳහ ක ට ල ය ස ත වට ඇත ළත ව ය 2005 ද ආරම භ ව ම ග බ ග ම ඩ ක ක ඉවත ක ර ම ව ඩසටහන වන ම රම බට ස ව න ම හ ය ම ද තම න වස අහ ම ව දර ව ක ග ඡ ය ර පයක න නවකත වට ආභ ෂය ල බ ඇත බ ලව ය ග ද වන නවකත ව Glory ර බට ම ග බ ට එර හ ව 2017 ක මන ත රණය පදනම කරගත උපහ සයක ද බ කර ත ය ගය සඳහ ක ට ල ය ස ත වට ඇත ළත ව ය ස ම බ බ ව කත වර ය ට ස ට ස ද ගර ම බ ග ග නවකත ප ළ ල ව ච රක ප සස මට ලක ව ඇත අතර ඇයග ත න වන This Mournable Body 2020 ද බ කර ත ය ගය සඳහ ක ට ල ය ස ත වට ඇත ළත ව ය ක ප ප න න ස ම බ බ ව කල කර වන අතර හ න ර ම ඩ ස න ග ර ර සහ න ක ලස ම ක ම බරන ව ඇත ළත ව ස ම බ බ ව කල ව ප නර වර තන ත ම වක වන න ම න ස ම ගය බවට පර වර තනය ව මය ත මස ම ප ෆ ම ඔල වර ම ත ක ඩ ස බ න ද බ ය ස ව න ස ම බ බ ව ස ග තඥයන ස ට ල ච ව ෂ ඇල ක මච ස සහ ඕඩ යස මට ව ර ර ජ ත යන තර ප ළ ග න මක ලබ ඇත ස ද ස ළ තර ප රජ ව ස ම ජ කයන අතර ර ග ශ ල වට ව ශ ල අන ග ම ක ප ර සක ස ට න අතර බ හ න ට ය සම ගම ස ම බ බ ව න ගර ක ප රද ශවල රඟ දක වය ආහ ර ප ස ම ස ඩ ස දක ණ හර තයන සහ එළ වන ග ආහ ර ව ලක ආහ ර ප ස මට ප ර එළ ව ග ක ඩ බඩව ල ව ශ ල බඩව ල වල ක ඩ ක බල වට ඔත ඇත බ හ අප ර ක න රටවල ම න ස ම බ බ ව ව ස යන ග න බහ තරයක ප රධ න ආහ ර ක හ පයක මත ය ප බඩ ඉර ඟ ල සද හ ඳ න ව න ම ල ක ම ස ඩ ස හ ඉස ට ස වල ම න ම බ ට හ ඉලඹස ල ස හඳ න වන ක ඳ ප ළ ය ළ ක ර මට භ ව ත කරය සඩ ස හදන න බඩ ඉර ඟ ප ට වත රට ම ශ ර කරල ඝන තලපයක ක ඳක හදන න තලපය ව න ඩ ක හ පයක ප ස පස ප ස ට එක උක ක ර ම සඳහ තවත ඉර ඟ ප ට එකත කරන ල බ ම ය ස ම න යය න ද ව ආහ රය හ ර ත ර ආහ රය ල ස අන භව කරන ල බ ස ම න යය න හ ද එළවළ න ව ත ච ම ල ය හ වසන ත හර තයන කරපට ක ළ බ ච සහ මස ස ට කළ ග ර ල කරන ලද බ දප හ අව ව දම ව න ප ත සමඟ සඩ ස ප ද ව ල ක ට ම කක වක ක ර ල ස හඳ න වන ලබන ක ර ඇඹ ල ක ර හ ව යළ ට න ග න ක ස ඩ න ද ශ යව කප න ට හ ම ට ම බ ල ස හඳ න වන ල බ බ ට යන ත න ක ඳක අත ර ක ඉර ඟ ප ට වල න ත රව ප ස අතර ස ම න යය න රටකජ බටර ක ර බටර හ ජ ම සමඟ රස කර ඇත බ ට ස ම න යය න උද ආහ රය සඳහ අන භව කරන ල බ උප ධ ප රද න ත සව ව ව හ ම ගල ය සහ ව නත ඕන ම පව ල ර ස ව ම ස ම න යය න සමරන ලබන න එළ ව ක හ එළද නක මර ද ම ම න එය පව ල අය ව ස න බ බක ය කර හ ප ළ ස සන ල බ අම බ යර ස අප ර ක න වන ස ද ස ළ තර කණ ඩ යම ත ළ ක ඩ කණ ඩ යමක 10 ව වද අප ර ක න වට ට ර ජනප ර යය බ ල ට ජර ක වර ගයක ජනප ර ය ක ට ආහ රයක වන අතර එය ස වණ හ ව යළ ම සඳහ ක ළ බඩ සහ ත අම මස ක බල එල ල ම න ප ළ ය ළ කරන ල බ බ වර වර ස ස ඩ ස සමඟ ප ර නමන ල බ එය ද ග ස ස ජස බ හ ව ට හ ඳ න ක ළ බඩ සහ ත ඌර මස වලට වඩ හරක මස වල න සමන ව ත ව සහ බ බක ය කර ඇත තහව ර කර න ම ත ස ම බ බ ව බ ර ත න ය යටත ව ජ තයක ව න ස එහ සමහර අය යටත ව ජ ත ය ගය ඉ ග ර ස ආහ ර ප ර ද අන ගමනය කර ඇත න දස නක වශය න බ හ ම න ස න ට උද ක ඳ ම න ම 10 ට ත දහවල ත ඇත ඔව න ද ව ආහ රය ගන බ හ ව ට ප ර ර ත ර ය ඉත ර ව ආහ ර න ව ම ව ප ස ස ඩ ස හ ස න ඩ ව ච එය නගරවල බහ ලව දක නට ල බ ද ව ආහ රය න පස ස ම න යය න 4 ට ත දහවල ත ර ත ර ආහ රයට ප ර ස වය කරන ල බ ර ත ර ආහ රය න පස ත ප නය ක ර ම ස ම න ය ද යක න ව තහව ර කර න ම ත බත ප ස ට සහ අර ත පල පදනම ව ආහ ර ප ර ශ ෆ රය ස සහ ප ඩ කළ අර ත පල ද ස ම බ බ ව ආහ රවල ක ටසක ව ද ශ ය ප ර යතම එකක වන න රටකජ බටර සමග ප ස බත වන අතර එය ඝන හ ද ම ශ ර එළවළ සහ මස සමඟ ගන ල බ තහව ර කර න ම ත නය ම නම න හඳ න වන රටකජ ම ටක ර නම ස ම ප රද ය ක ක මක ස දය ක ර ඩ 2016 ඔල ම ප ක ක ර ඩ උළ ල ද ස ම බ බ ව ක න ත ජ ත ක ප පන ද කණ ඩ යම ප පන ද ස ම බ බ ව හ වඩ ත ම ජනප ර ය ක ර ඩ වය ව ර යර ස පස වත වක 2004 2006 2017 2019 2021 අප ර ක න ක සල නය සඳහ ස ද ස කම ලබ ඇත අතර අවස ථ හයක 2000 2003 2005 2009 2017 2018 සහ න ග නහ ර අප ර ක ක සල නය එක වරක 1985 ශ රත ව ද න ඇත කණ ඩ යම 2022 ද 68 ව න ස ථ නය ස ට රග බ ස ගමය ස ම බ බ ව හ ස ලක ය ය ත ක ර ඩ වක ජ ත ක කණ ඩ යම 1987 සහ 1991 ද රග බ ල ක ක සල න තරඟ වල 2 කද රට න ය ජනය කර ඇත ක ර කට යන ස ම බ බ ව හ ද ඉත ජනප ර ය ක ර ඩ වක එය බ හ ව ට ස ද ස ළ තරය අතර අන ග ම කය න ස ට නම ත එය ම තකද බ හ ස ම බ බ ව ජ ත කයන අතර ප ළ ල ල ස ජනප ර ය ක ර ඩ වක බවට වර ධනය ව ඇත එය ට ස ට ක ර කට ක ර ඩ කරන රටවල ද ළහ න එකක වන අතර ICC ප ර ණ ස ම ජ කය ක ස ම බ බ ව හ ක ප ප න න ක ර කට ක ර ඩකය න අතර ඇන ඩ ෆ ලවර හ ත ස ට ර ක සහ බ ර න ඩන ට ලර ඇත ළත ව ස ම බ බ ව ඔල ම ප ක පදක කම අටක ද න ඇත 1980 ම ස කව හ ප වත ග ම හ න ඔල ම ප ක උළ ල ද ක න ත කණ ඩ යම සමඟ ක ෂ ත ර හ ක ක ර ඩ ව න එකක සහ ප හ න ම ක ර ඩ ක ක ර ස ට ක ව න ට ර ව ස න හතක 2004 ග ම හ න ඔල ම ප ක උළ ල ද ත නක සහ 2008 ග ම හ න ඔල ම ප ක උළ ල ද හතරක ද න ඇත ස ම බ බ ව ප ද ර ජ ය මණ ඩල ය ක ර ඩ උළ ල සහ සමස ත අප ර ක න ක ර ඩ උළ ල ප හ න ම ක ර ඩ ව ද හ ඳ න දස කම දක ව ඇත අතර ක ව න ට ර ව ව ධ තරඟවල න රන පදක කම 11ක ලබ ග න ඇත ස ම බ බ ව ව ම බල ඩන සහ ඩ ව ස ක සල න ට න ස තරඟ සඳහ තරඟ කර ඇත ව ශ ෂය න ව න බ ල ක බය රන බ ල ක සහ ක ර බ ල ක ග න සමන ව ත බ ල ක පව ල සමඟ ස ම බ බ ව ජ ත ක න ක ප රය ස අප ර ක ව ඕන ම ක ර ඩකය ක ට වඩ න ල ල ක අ ක 1 ග ල ෆ තත ත වය හ ම කරග න ස ට ය ය ස ම බ බ ව හ ක ර ඩ කරන අන ක ත ක ර ඩ වන න ප ස පන ද ව ල බ ල න ට බ ල සහ ව ටර ප ල ම න ම ස ක ෂ ම ටර ක ර ඩ සටන කල ව ච ස බය ස කල ප ද ම ප ල ක ර ස කය ක සහ අශ ව ර ස ය ක ස ව තත ම ම ක ර ඩ බ හ මයකට ජ ත යන තර න ය ජ තයන න ම ත නම ත ඒ ව න වට කන ෂ ඨ හ ජ ත ක මට ටම ර ඳ ස ට ය ස ම බ බ ව ව ත ත ය රග බ ල ග ක ර ඩකයන වන න එත ර ක ර ඩ කරන ම ස ම බ ෂ ම ට න ග සහ ජ ද ම ස ව හ ටප ක ර ඩකය න අතරට ද න SANZAAR ප රධ න ව ධ යක න ලධ ර ඇන ඩ මර න ස ඇත ළත ව ඔහ ස පර ල ග වර ල ඩ නය න ස හ දක ණ අප ර ක ව ව න ව න ප න ස ට අතර ස ඩ න බ ල ඩ ග ස සඳහ ම න ම බ ර ස බ න බ ර න ක හ ක ලය ගත කළ ස ම බ බ ව උපන හ ටප Sස ක ට ලන ත රග බ ස ගමය ජ ත යන තර ස ක ට ග ර ද ඇත ළත ව ස ම බ බ ව ක ර ඩක ස ම සන ම ර ප 2009 වසර ජප නය ඔස ක හ ද ක ය ක ෂ න ල ක ශ රය ව මත සමඟ ස ම බ බ ව කර ත ක ර ඩ ව ස ර ථක ව ඇත ම ර ප ද වත වක ල ක ක ය ක ෂ කර ට ශ රය ව අතර ල ක ක ය ක ෂ න කර ට ශ රය ව ප රථම කළ අප ර ක න ජ ත කය ද ව ය ම ධ ය 2002 සහ 2008 අතර ආර ථ ක හ ද ශප ලන අර බ දය ත ළ රජය ව ස න ද ඩ ස ම ක ර ම වලට ලක ව ස ම බ බ ව ම ධ ය ද න න වත වරක ව ව ධ ව ස ම බ බ ව ආණ ඩ ක රම ව යවස ථ ව න ම ධ ය න දහස සහ අදහස ප රක ශ ක ර මට ප ර න ද ව 2013 නව ම ධ ය සහ ප රව ත ත අම ත යවරය ක පත ක ර ම න පස ම ධ ය ද ශප ලන ම ද හත ව ම වලට ම හ ණ ද න න අඩ ව න වන අතර ශ ර ෂ ඨ ධ කරණය ව ස න ද ඩ ම ධ ය න ත වල සමහර ක ටස ව යවස ථ ව ර ධ ල ස ත න ද කර ඇත 2009 ජ ල ම සය ද BBC සහ CNN ම හ ය ම න වත ආරම භ ක ර මට සහ ස ම බ බ ව ස ට න ත ය න ක ලව සහ ව ව තව ව ර ත ක ර මට හ ක ව ය ස ම බ බ ව ම ධ ය ත රත ර සහ ප රච රක අම ත ය ශය ප රක ශ කළ ස ම බ බ ව රජය ක ස ව ටකත ස ම බ බ ව ත ළ න ත ය න ක ල ක ර ය ක රකම ස ද ක ර ම බ බ ස යට තහනම න කළ බවය 2010 ද ස ම බ බ ව ම ධ ය ක ම සම ස ථ ප ත කරන ලද ද බලය බ ද ග න ම රජය ව ස න 2010 ම ය ම සය ද ක ම ෂන සභ ව ව ස න කල න තහනම කරන ලද ඩ ල න ව ස ඇත ළ ප ද ගල ක ප වත පත ත නකට ප රක ශනය සඳහ බලපත ර ලබ ද න ලද ද ශස ම රහ ත ව ර ත කර වන ම ම ත රණ ව ස තර කළ ප රධ න ද ය ණ වක ල සය 2010 ජ න ම සය ද NewsDay වසර හතක න ස ම බ බ ව හ ප රක ශයට පත කළ පළම ස ව ධ න ද නපත ප වත පත බවට පත ව ය ZBC හ ව ක ශන අ ශය ඒක ධ ක රය 2012 ද ප ද ගල ක ග වන ව ද ල මධ යස ථ න ද කකට බලපත ර ලබ ද මත සමඟ අවසන ව ය ප රධ න වශය න ප රක ශ ත ප වත පත වන න ද හ රල ඩ සහ ද ක ර න කල වන අතර ඒව ප ළ ව ල න හර ර සහ බ ලව ය හ ම ද රණය ක ර 2002 ත රත ර සඳහ ප රව ශය සහ රහස යත ස ර ක ම පනත සම මත ව ද ස ට ඩ ල න ව ස ඇත ළ ප ද ගල ක ප වත ආයතන ගණන වක රජය ව ස න වස දමන ලද එහ කළමන ක ර අධ යක ෂ ව ල ෆ ම බන ග ව ස න බලගත The Zimbabwean ප හ ට ව මට ග ය ය එහ ප රත ඵලයක වශය න ප ට වහල කරන ලද ස ම බ බ ව ජ ත කයන ව ස න අසල ව ස සහ බටහ ර රටවල බ හ ප වත පත ස ව ධ න ප හ ට ව ඇත අන තර ජ ලය ස ම රහ ත බ ව න බ හ ස ම බ බ ව ව ස යන ප ට වහල කරන ලද ම ධ යව ද න ව ස න ප හ ට වන ලද අන තර ජ ල ප වත ව බ අඩව ව ත ප රව ශ ව මට අවසර ඇත ස ම බ බ ව හ ම ධ ය පර සරයට ස ද ස ක ර ම තර ජන ස රගත ක ර ම ව රණයන බ ල ක ම ල බලය අන ස ල ස භ ව ත ක ර ම සහ ය ක ත ය ප රත ක ෂ ප ක ර ම යන ස යල ල ප රව ත ත ක ර හ ද ඩ ප ලනයක තබ ග න ම සඳහ ග න එන ල බ එහ 2021 ව ර ත ව සඳහන ව ද ශස ම රහ ත ව ර ත කර වන ව ස න ස ම බ බ ව ම ධ ය 180න 130 ව න ස ථ නය ල ස ශ ර ණ ගත කර ඇත අතර ත රත ර සඳහ ප රව ශය ව ඩ ද ය ණ ව ඇත අතර ස වය ව රණය අඩ ව ඇත නම ත ම ධ යව ද න ට තවමත බ හ ව ට පහර ද ම හ අත අඩ ග වට ග න ම ස ද ව CBC Sky News Channel 4 American Broadcasting Company Australian Broadcasting Corporation සහ Fox News ඇත ළ බ හ ව ද ශ ය ව ක ශන මධ යස ථ න රජය ව ස න ස ම බ බ ව ව ත න තහනම කරය ව නත බටහ ර රටවල සහ දක ණ අප ර ක ව ප රව ත ත ඒජන ස සහ ප වත පත ද රට න තහනම කර ඇත තහව ර කර න ම ත ජ ත ක ස ක ත ස ම ප රද ය ක ස ම බ බ ව ක ර ල ල න ර ම ණය ගල ක ටයම කළ ස ම බ බ ව ක ර ල ල ස ම බ බ ව සහ ර ඩ ෂ ය යන ද රට ම ජ ත ක ධජවල සහ ල ඡනවල ම න ම ම දල න ට ට සහ ක ස වල පළම ව ර ඩ ස ය න පව ම සහ පස ව ර ඩ ස ය න ඩ ලරය මත ද ස ව එය බ හ ව ට බ ටල ර ර ජ ල ය හ අප ර ක න ම ළ ර ජ ල ය න ය ජනය කරය ප ර ණ ස ම බ බ ව නගරය බ ත ත සහ ඒකල ත මත ස ප රස ද ධ සබන ගල ක ර ළ ක ටයම ප හ ට ඇත සමත ල ත ප ෂ ණ යන ස ම බ බ ව ප ර ඇත භ ග ල ය ස ක ස මය ව නත ආධ රක න ම ත ව ප ෂ ණ පර ප ර ණ ල ස සමත ල ත ව ප ර ණ ක ග ර නය ට ආක රමණයන ක ලග ණයට න ර වරණය වන ව ට ඒව න ර ම ණය වන න ඒව වට ඇත ම ද ප ෂ ණ ඛ දනය වන බ ව න ඒව ස ම බ බ ව සහ ර ඩ ස ය න ඩ ලර ම දල න ට ට ද ක හ ම න ර පණය කර ඇත ස ම බ බ ව හ වත මන න ට ට වල ඇත ම දල න ට ට ප ෂ ණ ල ස නම කර ඇත ඒව හර ර ස ට ආසන න වශය න ක ල ම ටර 14 ස තප ම 9 ග න ක න ද ස න එප වර ත හ ප හ ට ඇත ප ෂ ණ ත නක හ ව ඩ ගණනක තන සහ ය ගල ත ර ඇත ළත වන ප ෂ ණවල ව ව ධ ස ය ත න ඇත ම ම ආක ත න උත ර දක ණ අප ර ක ව ස ට උත රට ස ඩ නය දක ව දක ණ හ න ග නහ ර න වර තන අප ර ක ව ලක ෂණයක ස ම බ බ ව හ වඩ ත ක ප ප න න ස ය ත ප හ ට ඇත ත ම ටබ ල ලන ඩ හ මත බ ජ ත ක වන ද ය නය ය ස ම බ බ ව ජ ත ක ග ය Raise the Flag of Zimbabwe එය ප හ ද ල වම ස ම බ බ ව ග තයක ල ස ඉෂ ක ම බ ර ර අප ර ක ව ව න වට ජ ත ක මට ටම තරඟයක න පස ව 1994 ම ර ත ම සය ද හඳ න ව ද න ලද ජයග ර හ ප රව ශය ව ය මහ ච ර ය ස ලමන ම ට ස වය ර ව ස න රචන කරන ලද සහ ෆ ර ඩ ච ග න ද ග ව ස න රචන කරන ලද ග තයක එය ස ම බ බ ව ප රධ න භ ෂ ත නටම පර වර තනය කර ඇත ය ම ක ර ම Zimbabwe The Beaver County Times 13 September 1981 සම ප රව ශය 2 November 2011 The World Factbook Zimbabwe Central Intelligence Agency 2 December 2021 PDF Government of Zimbabwe January 2013 2 October 2013 ද න ම ල ප ටපත PDF ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද via Kubatana net උප ට ද ක ව ම ද ෂය අන ත ක lt ref gt ට ගය zimstat co zw නම ත ආශ ර යන සඳහ ක ස ද ප ළක සපය න ත බ ණ Inter Censal Demography Survey 2017 Report PDF Zimbabwe National Statistics Agency 2017 Developments in English International Association of University Professors of English Conference Cambridge University Press 31 October 2014 ISBN 9781107038509 via Google Books Zimbabwe Population Live සම ප රව ශය 23 October 2023 2022 Population and Housing Census Preliminary Report Zimbabwe Data Portal zimbabwe opendataforafrica org සම ප රව ශය 2023 08 09 World Economic Outlook Database October 2023 Edition Zimbabwe IMF org International Monetary Fund 10 October 2023 සම ප රව ශය 15 October 2023 GINI Index World Bank සම ප රව ශය 16 June 2021 Human Development Report 2023 24 ඉ ග ර ස බස න United Nations Development Programme 13 March 2024 19 March 2024 ද න ප වත ම ල ප ටපත ව ත න සම ප රව ශය 22 March 2023 Zimbabwe introduces new currency as depreciation and rising inflation stoke economic turmoil 5 April 2024 Zimbabwe adopts new inflation rate based on U S dollar local currency Reuters Harare 3 March 2023 සම ප රව ශය 25 March 2023 Greenwich Mean Time Greenwich 2000 19 ජ ල 2011 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 17 න ව ම බර 2017 UNFPA Zimbabwe 2022 Population and Housing Census Preliminary Results Who built Great Zimbabwe And why Breeanna Elliott TED Ed ඉ ග ර ස බස න සම ප රව ශය 2022 03 13 Zimbabwe 2015 Human Rights Report 2015 සම ප රව ශය 6 May 2016 Somali Press 3 May 2011 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 14 December 2008 Lafon Michel 1994 Shona Class 5 revisited a case against ri as Class 5 nominal prefix PDF Zambezia 21 51 80 Vale Lawrence J 1999 Mediated monuments and national identity Journal of Architecture 4 4 391 408 doi 10 1080 136023699373774 1973 Great Zimbabwe New Aspects of Archaeology London UK Thames amp Hudson p 13 ISBN 978 0 8128 1599 3 Fontein Joost September 2006 The Silence of Great Zimbabwe Contested Landscapes and the Power of Heritage First ed London pp 119 20 ISBN 978 1844721238 Ndlovu Gatsheni Sabelo J 2009 Do Zimbabweans Exist Trajectories of Nationalism National Identity Formation and Crisis in a Postcolonial State First ed Bern pp 113 14 ISBN 978 3 03911 941 7 What s in a Name Welcome to the Republic of Machobana Read on Harare Training Aids Development Group 40 1991 Mlambo Alois S 2013 Becoming Zimbabwe or Becoming Zimbabwean Identity Nationalism and State building Africa Spectrum 48 1 49 70 doi 10 1177 000203971304800103 hdl 2263 41913 0002 0397 43941319 127302759 From a kingdom to a nation A Shona awakening Trad Magazine ඉ ග ර ස බස න 2020 11 29 සම ප රව ශය 2023 05 10 Zimbabwe Cultural life Britannica www britannica com ඉ ග ර ස බස න සම ප රව ශය 2022 02 11 South African History Online 2 July 2016 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 17 July 2016 South African History Online 7 January 2019 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 19 January 2019 Hall Martin Stephen W Silliman 2005 Historical Archaeology Wiley Blackwell pp 241 44 ISBN 978 1 4051 0751 8 Nelson Harold 1983 Zimbabwe A Country Study The Studies pp 1 317 Hensman Howard 1901 Cecil Rhodes A Study of a Career reprint ed Creative Media Partners LLC published 2018 pp 106 107 ISBN 9781376448528 සම ප රව ශය 12 July 2020 Parsons pp 178 81 Bryce James 2008 Impressions of South Africa p 170 ISBN 055430032X Southern Rhodesia Order in Council of 20 October 1898 which includes at section 4 thereof The territory for the time being within the limits of this Order shall be known as Southern Rhodesia Gray J A 1956 The Northern Rhodesia Journal 3 1 78 30 April 2009 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 16 May 2007 www sahistory org za ඉ ග ර ස බස න 7 January 2019 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 3 February 2020 Southern Rhodesia Annexation Order in Council 30 July 1923 which provided by section 3 thereof From and after the coming into operation of this Order the said territories shall be annexed to and form part of His Majesty s Dominions and shall be known as the Colony of Southern Rhodesia Stella Madzibamuto v Desmond William Larder Burke Fredrick Phillip George 1969 A C 645 Authority for date of annexation having been 12 September 1923 being the date the Rhodesia Annexation Order in Council came into effect Collective Responses to Illegal Acts in International Law United Nations Action in the Question of Southern Rhodesia by Vera Gowlland Debbas Stella Madzibamuto v Desmond William Larder Burke Fredrick Phillip George 1969 A C 645 Southern Rhodesia Constitution Letters Patent 1923 Moorcraft Paul 31 August 1990 Rhodesia s War of Independence History Today 40 9 P er head of white population Rhodesia had contributed more in both world wars than any other part of the empire including the United Kingdom There is little doubt now that after a few resignations here and there the army the Royal Navy and even the Royal Air Force supposedly the most disaffected service would have carried out any orders to subdue the first national treason against the Crown since the American War of Independence Machingaidze Victor E M 1991 Agrarian Change from above The Southern Rhodesia Native Land Husbandry Act and African Response The International Journal of African Historical Studies 24 3 557 588 doi 10 2307 219092 219092 Parsons p 292 Hastedt Glenn P 2004 Encyclopedia of American Foreign Policy Infobase Publishing p 537 ISBN 143810989X On This Day BBC News 1 June 1979 සම ප රව ශය 14 December 2008 Chung Fay 2006 Re living the Second Chimurenga memories from the liberation struggle in Zimbabwe Preben INT Kaarsholm p 242 ISBN 9171065512 Preston Matthew 2004 Ending Civil War Rhodesia and Lebanon in Perspective p 25 ISBN 1850435790 Lord Soames From Rhodesia to Zimbabwe International Affairs 56 3 1980 405 419 online Zimbabwe May 1980 Joint Committee on Foreign Affairs and Defence Canberra Government Printer 1980 p 122 Waddy Nicholas 2014 The Strange Death of Zimbabwe Rhodesia The Question of British Recognition of the Muzorewa Regime in Rhodesian Public Opinion 1979 South African Historical Journal 66 2 227 248 doi 10 1080 02582473 2013 846935 159650816 George M Houser Letter by George M Houser Executive Director of the American Committee on Africa ACOA on the 1980 independence election in Rhodesia සම ප රව ශය 1 December 2007 2008 Bitter Harvest London John Blake Publishing Ltd p 367 ISBN 978 1 85782 604 3 1995 1993 Rhodesians Never Die The Impact of War and Political Change on White Rhodesia c 1970 1980 Harare Baobab Books p 312 ISBN 978 0 908311 82 8 Johnson Boris 15 November 2017 Robert Mugabe tarnished the jewel that is Zimbabwe Now is its chance to shine again The Telegraph 10 January 2022 ද න ප වත ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂ ත ප ටපත via www telegraph co uk Lessing Doris 10 April 2003 The Jewel of Africa Chifera Irwin 17 April 2015 What Happened to Zimbabwe Once Known as The Jewel of Africa Nelson Harold D ed August 1982 Zimbabwe A country study PDF Area Handbook Series United States Government p xvii Rev ed of Area handbook for Southern Rhodesia 1975 Davies Hywel 1984 Urban change in Zimbabwe 14 3 163 Nyarota Geoffrey 2006 Against the Grain Zebra p 134 ISBN 1770071121 September 2007 2002 Mugabe Power Plunder and the Struggle for Zimbabwe New York pp 62 73 ISBN 978 1 58648 558 0 Hill Geoff 2005 2003 The Battle for Zimbabwe The Final Countdown Johannesburg Struik Publishers p 77 ISBN 978 1 86872 652 3 Report on the 1980s disturbances in Matabeleland and the Midlands by the Catholic Commission for Justice and Peace in Zimbabwe March 1997 Conclusion FINAL ESTIMATE The figure for the dead and missing is not less than 3000 This statement is now beyond reasonable doubt Adding up the conservative suggestions made above the figure is reasonably certainly 3750 dead More than that it is still not possible to say except to allow that the real figure for the dead could be possibly double 3000 or even higher Only further research will resolve the issue PDF 12 November 2016 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 11 November 2016 Catholic Commission for Justice and Peace in Zimbabwe Legal Resources Foundation 1 January 1997 Breaking the Silence Building True Peace via Internet Archive Report on the 1980s Disturbances in Matabeleland amp the Midlands March 1997 සම ප රව ශය 8 August 2015 badley info 23 November 2008 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 9 December 2008 Timeline Zimbabwe BBC News 15 October 2009 සම ප රව ශය 9 December 2008 EISA 5 December 2008 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 9 December 2008 Moyo Jonathon N University of Zimbabwe 2 September 2009 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 9 December 2008 EISA 5 December 2008 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 9 December 2008 History of Zimbabwe infoplease com History of HIV amp AIDS in Africa 20 July 2015 සම ප රව ශය 8 August 2015 Britain s troubles with Mugabe BBC News 3 April 2000 Fast Track Land Reform in Zimbabwe PDF 175 KB Polgreen Lydia 20 July 2012 In Zimbabwe Land Takeover a Golden Lining The New York Times සම ප රව ශය 21 July 2012 Council Common Position renewing restrictive measures against Zimbabwe PDF Council of the European Union 26 January 2009 8 December 2003 29 June 2007 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද Thecommonwealth org 12 December 2003 5 July 2008 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද Text of S 494 107th Zimbabwe Democracy and Economic Recovery Act of 2001 Passed Congress Enrolled Bill version 12 December 2001 සම ප රව ශය 29 December 2016 ම ම ල ප ය ත ළ ම ම ප රභවය ප ළ ඇත ළත වන අතර එය ප ද වසම ත ළ පවත ය Searching for fuel and other tales from Zimbabwe 1 October 2003 Zimbabwe destruction One man s story BBC 30 August 2005 සම ප රව ශය 19 December 2008 Driving out the filth in Zimbabwe 31 January 2007 9 August 2006 10 October 2006 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 30 December 2013 Kenneth Ingham Clyde William Sanger Kenneth Bradley Encyclopedia Britannica 16 January 2023 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 15 January 2023 Mugabe wants sanctions removed United Press International 18 December 2010 සම ප රව ශය 21 August 2011 Jacobson Celean 24 November 2008 Carter warns situation appears dire in Zimbabwe Fox News Associated Press Ndlovu Nompilo 2009 MSocSc University of Cape Town 24 February 2019 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 23 February 2019 Booysen Susan 4 March 2011 PDF Report 12 December 2012 ද න ම ල ප ටපත PDF ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 16 February 2012 Report United Nations December 2011 30 January 2012 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 16 February 2012 Dzirutwe MacDonald Reuters 27 September 2013 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 16 March 2013 a href wiki E0 B7 83 E0 B7 90 E0 B6 9A E0 B7 92 E0 B6 BD E0 B7 8A E0 B6 BD Cite news title ස ක ල ල Cite news cite news a More than one of archivedate and archive date specified help More than one of archiveurl and archive url specified help Bailing out bandits The Economist Vol 420 no 8997 9 July 2016 pp 43 44 0013 0613 සම ප රව ශය 8 July 2016 Fletcher Martin 7 February 2017 Out of House and Home The Telegraph Telegraph Magazine ed p 39 Zimbabwe election A guide to rigging allegations BBC News 7 August 2013 සම ප රව ශය 7 June 2016 As the House Burns Whither the Zimbabwean Opposition By Nicole Beardsworth 23 April 2015 Matyszak Derek 20 September 2017 Zimbabwe s shady police roadblocks reflect its failing governance ISS Africa ISS Africa ඉ ග ර ස බස න සම ප රව ශය 22 September 2017 Zimbabwe shut down over economic collapse BBC News සම ප රව ශය 7 July 2016 Raath Jan Graham Stuart 25 July 2016 Mugabe at war with militias that keep him in power The Times සම ප රව ශය 25 July 2016 McKenzie David Swails Brent Dewan Angela Zimbabwe in turmoil after apparent coup CNN සම ප රව ශය 15 November 2017 Zimbabwe s Robert Mugabe confined to home as army takes control The Guardian 15 November 2017 සම ප රව ශය 15 November 2017 Ruling party sacks Mugabe as leader BBC News 19 November 2017 සම ප රව ශය 19 November 2017 Zimbabwe s President Mugabe resigns BBC News 21 November 2017 සම ප රව ශය 21 November 2017 Gondo Talent zimeye net ඇම ර ක න ඉ ග ර ස බස න 17 January 2019 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 17 January 2019 Mabhena Charles 2 August 2018 BREAKING NEWS Emerson Mnangagwa wins Zimbabwe Presidential Elections 2018 ZEC ZWNews බ ර ත න ය ඉ ග ර ස බස න සම ප රව ශය 17 January 2019 Bruce Mutsvairo Cleophas T Muneri 29 November 2019 Journalism Democracy and Human Rights in Zimbabwe Rowman amp Littlefield pp 14 ISBN 978 1 4985 9977 1 1128426040 TRTWORLD 10 August 2018 17 January 2019 ද න ම ල ප ටපත ව ත න ස රක ෂණය කරන ලද සම ප රව ශය 26 September 2019 Zim ConCourt dismisses MDC s challenge confirms Mnangagwa winner SABC News Breaking news special reports world business sport coverage of all South African current events Africa s news leader www sabcnews com 24 August 2018 සම ප රව ශය 17 January 2019 Top Zimbabwe court confirms Mnangagwa s presidential election victory Reuters ඉ ග ර ස බස න 25 August 2018 සම ප රව ශය 17 January 2019
ඉහල